Prediyabet hastalarına video konferans yöntemiyle verilen sağlık eğitiminin öz yönetim ve egzersiz yapma durumuna etkisi

Prediyabetin toplumda farkındalık oranının düşük olması ve diyabet gelişimi ile yüksek oranda ilişkili olmasından dolayı bireylerin bu konuda bilgilendirilmesi hayati öneme sahiptir. Fizksel aktivite birçok kronik hastalığın oluşmasını engellediği gibi, diyabet gelişimini de önleyebilmektedir. Prediyabet hastalığı olan bireylere fiziksel aktivite konusunda sağlık eğitimi verilmesi, prediyabetiklerin hastalık hakkında farkındalık geliştirmesinde, egzersize katılımı ve bunu sürdürmesi konusunda motive eder. Bu çalışmanın amacı; prediyabet hastalarının egzersize katılım süreçlerini değerlendirmek için Egzersiz Katılım Süreci Ölçeği'nin geçerlik-güvenirlik çalışmasını yapmak ve prediyabet hastalarına Transteoretik Model'in değişim aşamasına göre verilen sağlık eğitiminin, hastaların egzersize katılım süreçlerini ve metabolik göstergeleri üzerindeki etkisini değerlendirmektir. Çalışmanın metadolojik aşaması Haziran-Eylül 2021 tarihleri arasında Kilis il merkezinde bulunan üç aile sağlığı merkezinde 243 prediyabet hasta üzerinde yürütüldü. Geçerlik-güvenirliği yapılan ölçeğin 21 madde 5 alt boyuttan oluştuğu görüldü. Katılımcılar Egzersiz Katılım Süreci Ölçeği Farkındalık Geliştirme alt boyutundan 11.36±4.47, Sağlık Planı Oluşturma alt boyutundan 8.52±3.74, İtici Güç alt boyutundan 14.00±6.62, Karşıt Güç alt boyutundan 9.40±3.36 ve Kendiliğinden Düzenli Egzersiz alt boyutundan 12.00±4.33 puan aldılar. Ölçeğin; Farkındalık Geliştirme alt boyutu Cronbach α katsayısı 0.878, Sağlık Planı Oluşturma alt boyutu Cronbach α katsayısı 0.938, İtici Güç Cronbach α katsayısı 0.931, Karşıt Güç Cronbach α katsayısı 0.794 ve Kendiliğinden Düzenli Egzersiz Cronbach α katsayısı 0.914 olarak saptandı. Egzersiz Katılım Süreci Ölçeği geçerli ve güvenilir bir ölçek olarak bulundu. Randomize kontrollü, tekrarlı ölçümlü deneysel çalışma tasarımı 39 kişi eğitim ve 37 kişi kontrol grubu ile tamamlandı (ClinicalTrials. gov: NCT05217290). Çalışma Aralık 2021-Nisan 2022 tarihleri arasında yürütüldü. Eğitim ve kontrol gruplarının belirlenmesi; Transteoretik Model'in değişim aşamasının Düşünmeme aşamasında olan, FINDRISK puanı 14 ve üzeri olan ve Egzersiz Katılım Süreci Ölçeği alt boyutu olan Karşıt Güç puan ortalaması yüksek olan hastalar belirlenip randomizasyon yapıldı. Transteoretik Model'in değişim aşamalarına göre verilen sağlık eğitimlerinin, telefon görüşmelerinin ve hatırlatıcı SMS gönderiminin aşamalar arasında olumlu yönde ilerleme kaydettiği ve Egzersiz Katılım Süreci Ölçeği alt boyutlarından Karşıt Güç puan ortalamalarında düşme diğer alt boyut puanlarında eğitim grubunda olumlu yönde artma meydana getirdiği görüldü. Ayrıca bu uygulamaların hastaların metabolik göstergeleri üzerinde eğitim grubunda iyileşmeler sağladığı, FINDRISK puan ortalamasının eğitim öncesi duruma göre düştüğü, eğitim grubunda toplam adım sayılarında artma olduğu görüldü. Sonuç olarak; Transteoretik Model'in değişim aşamalarına göre verilen sağlık eğitiminin bireylerde olumlu sağlık davranışlarının gelişmesinde etkili olduğu, kişilerde egzersize karşı farkındalık geliştirdiği ve egzersize katılım durumlarını artırdığu ve bu durumun metabolik göstergeler üzerinde olumlu sonuçlar meydana getirdiği görüldü. Anahtar Kelimeler: Egzersiz katılım süreci, FINDRISK, Prediyabet, Randomize kontrollü çalışma, Transteoretik Model.