Türkiye ve ABD'de başkanlık sistemi: Karşılaştırmalı bir analiz

Tarihin her aşamasında devletler kendi sosyal, demografik, siyasi, kültürel ve ekonomik özelliklerini baz alarak en uygun yönetim şeklini aramışlardır ve kendi ülkelerine göre farklı modelleri tercih etmişlerdir. Bugün, modern ve demokratik hükümet sistemleri ekseriyetle yargı, yürütme ve yasama erkleri arasındaki ilişkinin durumuna göre tanımlanmaktadır. Yasama ve yürütme erklerinin tek elde toplanmasına kuvvetler birliği denilmektedir. Bu ilkenin uygulanması ile birlikte ortaya parlamenter hükümet sistemi, monarşi ve diktatörlük çıkar. Bu yetkilerin tek bir elde değil de farklı kişi veya kurumlar tarafından paylaşılması durumunda kuvvetler ayrılığından bahsedilir. Kuvvetler ayrılığı prensibinin sonucunda ise başkanlık sistemi, yarı başkanlık sistemi ve parlamenter sistem meydana çıkmıştır. Türkiye'de "Adalet ve Kalkınma Partisi'nin (AKP)" iktidar olduğu 2000'li yıllardan itibaren gündemde kendine yer bulan ve zamanla "Türk Tipi Cumhurbaşkanlığı Modeli" şeklinde ifade edilen başkanlık sistemi, 16 Nisan 2017'de gerçekleştirilen referandum ile birlikte anayasal altyapısına "Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi" olarak kavuşmuştur. Sistemin hayata geçmesiyle birlikte akademisyenler, siyasiler ve sivil toplum kuruluşları Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin etkinliğini ve bütün siyasi sistemin uyum ve işlerliği hakkında çokça farklı görüş ifade etmişlerdir. Bu çalışmanın amacı, Türk tipi başkanlık sisteminin geçmiş yönetim sistemlerinde yaşanan sorunlara değinilerek ortaya çıkmış olmasına rağmen, uygulama yöntemleri açısından hala birçok zayıf noktasının olup olmadığını incelemektir. Bu amaçla öncelikle yönetim sistemleri ve cumhurbaşkanlığı tanıtıldı. Ardından, başkanlık sisteminin örnek uygulayıcısı olan ABD başkanlık sistemi anlatıldı. Ardından, Türkiye'nin geçmişten günümüze idari aşamaları ele alındı. Son olarak Türkiye'de uygulanan başkanlık sistemi ile ABD başkanlık sistemi karşılaştırılmış ve bazı güçlü ve zayıf yönler tartışılmıştır. Anahtar kelimeler: Başkanlık sistemi, Türk tipi başkanlık, Siyasi system, Parlementerizm, Güçler ayrılığı