Türkçede eylem önü çalkalamanın işlenmesi

Bu ruhdilbilim çalışması, çalkalamanın Türkçede tümcelerin işlenmesine ve uyum algısına olan etkilerini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda bu çalışmanın bir diğer hedefi, Türkçe tümcelerde odaklanılan temel yüklem öğelerinin, soru-cevap tümceleri yöneliminin ve odaklanılan temel yüklem öğelerinin konumlarının çalkalanmasının işlemeyi ve uyum algısını etkileyip etkilemediğini ortaya çıkarmaktır. Bu nedenle, çalışmada 32 temel soru-cevap tümcesi yukarıda belirtilen üç faktöre göre çalkalanarak toplam 256 soru-cevap tümcesi çifti elde edilmiş, anadili Türkçe olan 50 kişiye kendi hızında okuma testi olarak uygulanmış ve katılımcılardan tümce çiftleri arasındaki uyum ilişkisini değerlendirmeleri istenmiştir. İnceleme verileri, cevap tümcelerinde bulunan her bir dil ögesi için geçen okuma süresinin, her bir soru-cevap tümcesi çift için uyum değerlendirmelerinin (algılanan uyum) ve uyum değerlendirmesi için geçen tepki süresinin (uyumluluk yanıt süresi) kaydedilmesi ile elde edilmiştir. Tüm bu verilerin ortalama puanları Üç Faktör ANOVA testi ile karşılaştırılarak incelenmiştir. Yapılan veri analizleri, odaklanılan temel yüklem öğelerinin, soru-cevap tümceleri yöneliminin, odaklanılan temel yüklem öğelerinin konumlarının çalkalanmasının, işleme ve uyum algısında değişen derecelerde farklılıklara neden olduğunu ortaya koymuştur. Örneğin, odaklanılan temel yüklem öğelerinin çalkalanmasında içsel öğe (nesne) odaklı soru-cevap tümcesi çiftlerinin okuma sürelerinin dışsal öğelerin (özne) odaklı soru-cevap tümcesi çiftlerinin okuma sürelerinden daha kısa zamanda gerçekleştiği görülmüştür. Ayrıca, uyumlu soru-cevap tümcesi çiftlerinin uyumlu olmayan soru-cevap tümcesi çiftlerine göre daha az okuma süresi gerektirdiği ve odaklanılan temel yüklem öğelerinin konumlarının çalkalanmasında ise temel yüklem öğelerinin eylem önü konumda olduklarında tümcecik ilk konumda olmalarına göre daha hızlı okunduğu görülmüştür. Çalkalamanın soru-cevap tümce çiftleri arasındaki uyum algısına olan etkisine ilişkin elde edilen bulgular ise uyumlu olan soru-cevap tümce çiftlerinin çalkalanmasının uyum algısına olumlu etki ettiği ve uyum algısının belirlenme süresinin içsel öğe (nesne) odaklı soru-cevap tümcesi çiftlerinde daha kısa sürede gerçekleştiği ortaya çıkmıştır. Çalışma sonucunda gerek odaklanılan temel yüklem öğesinin, gerek ilgili temel yüklem öğelerinin konumunun gerekse de soru-cevap tümcelerindeki soru sözcüğü ve odaklanılan sözcüğün çalkalanmasının Türkçede tümce işleme ve soru-cevap tümceleri uyumu algısında farklılıklara neden olacak kadar önemli bir role sahip olduğu görülmüştür.