Psikiyatri servisinde yatarak tedavi gören hastalarda uyku özellikleri ve uyku- uyanıklık bozukluklarının klinik ölçeklerle değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: Uyku yaşamın vazgeçilemez bir parçasıdır. Uyku bozuklukları, psikiyatrik bozuklukların tanılarına yönelik kılavuzlarda birçok bozukluğun tanı kriterleri içerisinde yer alır. Uyku bozuklukları diğer psikiyatrik hastalıkların oluşmasına zemin hazırlayabilir; oluşmasını tetikleyebilir, var olan semptomların şiddetini artırabilir. Psikiyatri yataklı kliniklerine kabul edilen hastalar, ayaktan takip edilen hastalardan daha farklı bir grubu oluşturur. Ruhsal açıdan ciddi akut kriz durumlarında kişiler yataklı kliniklerde kısıtlanarak tedavi ve takibe alınır. Yatan hastalarda uyku bozukluklarına her on kişiden sekizi gibi bir oranla oldukça sık rastlanır. Uyku bozukluklarının tedavisi, psikiyatrik tanıdan bağımsız iyileşmeye yardımcı olmak için önemli bir klinik hedef olabileceği düşünülmektedir. Psikiyatri servisinde yatan hastaların uyku özelliklerinin, uyku bozukluklarının psikiyatrik hastalıkların seyri ve tedavisi üzerindeki etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışma 01.02.2020-01.01.2022 tarihleri arasında Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Yataklı Kliniğine izlem ve tedavi amacıyla yatırılan 90 hasta ile yürütüldü. Hastalara yatışlarından 72-96 saat sonra araştırmacı tarafından yarı yapılandırılmış bilgi toplama formu, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), Epworth Uykululuk Ölçeği (EUÖ), Uykusuzluk Şiddeti İndeksi (UŞİ), Biyolojik Ritim Değerlendirme Görüşmesi (BRDG), Iowa Uyku Deneyimleri Ölçeği (IUDÖ) uygulandı. Taburculuklarında PUKİ, EUÖ ve UŞİ yatışlarındaki ilk testleri ile karşılaştırılmak üzere tekrarlandı. Hastalar DSM-5 tanı kriterlerine göre şizofreni ve diğer psikotik bozukluklar, bipolar ve ilişkili bozukluklar, depresif bozukluklar, anksiyete bozuklukları ve diğer bozukluklar olmak üzere sınıflandırıldı. Primer hastalıklarına özgü klinik ölçekleri rutin klinik işleyişi içerisinde yer almakta olup yatışlarında ve taburculuklarında uygulandı. Bu ölçekler Pozitif Belirtileri Değerlendirme Ölçeği (SAPS), Negatif Belirtileri Değerlendirme Ölçeği (SANS), Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HAM-D), Hamilton Anksiyete Ölçeği (HAM-A), Young Mani Derecelendirme Ölçeği (YMDÖ)'nden oluşmaktadır. Elde edilen veriler SSPS for Windows 22.0 veri tabanı programına aktarılarak değerlendirildi. Bulgular: Yatan hastaların %87,8'ininin yatışlarında kötü uyku kalitesine sahip olduğu, taburculuklarında toplam PUKİ puanları ortalamalarının eşik değerin üstünde kalması ile birlikte yaygınlığın %63,3'e anlamlı gerilediği bulundu. Tedavi öncesi kötü uyku kalitesine sahip olanların, olmayanlara göre herhangi bir işte çalışma oranlarının daha düşük, yatış sayılarının daha fazla olduğu, mevcut yatışlarında daha fazla hipnotik ilaç aldığı saptandı. Ailede uyku bozukluğu öyküsü kötü uyku kalitesi ve uykusuzluk ile ilişkili bulundu. Biyolojik ritimlerdeki düzensizlik ile uyku kalitesi arasında ters yönlü bir ilişki olduğu saptandı. EUÖ ile ölçülen gündüz uykululuk halindeki azalmayı antipsikotiklerin kısıtladığı saptandı. Genel rüya deneyimlerinin kötü uyku kalitesi ile ilişkili olduğu saptandı. Psikiyatrik tanılar arasında uyku sorunları açısından farklılık bulunmadı. Regresyon analizlerinde YMDÖ puanlarındaki azalmayı gündüz işlev bozukluğunun kısıtladığı saptandı. HAM-D puanlarındaki değişim ile kötü uyku kalitesi ve uykusuzluk arasında anlamlı bir ilişki bulundu. Sonuç: Psikiyatri klinik servislerinde yatan hastalarda tanıdan bağımsız uyku bozuklukları yaygın görülmektedir. Güçlü biyolojik bir yönü de bulunan uyku sorunlarının etiyolojisindeki değiştirilebilir ve iyileştirilebilir faktörlere yönelik uygun müdahalelerin yapılması primer psikiyatrik hastalığa ait kliniğin şiddetinde azalma ve hastaların işlevselliklerinde artma sağlayabilir. Anahtar Kelimeler: uyku, uyku bozuklukları, psikiyatrik hastalık, yataklı tedavi