Ratlarda deneysel travmatik optik nöropatide koenzim-Q-10 ve sitikolin tedavisinin nöroprotektif etkinliğinin elektrofizyolojik,histolojik ve biyokimyasal olarak değerlendirilmesi

Ratlarda deneysel travmatik optik nöropatide koenzimQ-10 ve sitikolin tedavisinin nöroprotektif etkinliğinin elektrofizyolojik, histolojik ve biyokimyasal olarak değerlendirilmesi AMAÇ Ratlarda deneysel optik sinir ezilme modeli ile travmatik optik nöropati geliştirerek, yeni nöroprotektif terapötik stratejilerin etkinliğinin değerlendirilmesine bakış açısı sağlamayı amaçlıyoruz . MATERYAL VE YÖNTEM Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Göz Hastalıkları Anabilim Dalı ve Ankara Eğitim Araştırma Hastanesi Hayvan Deneyi Laboratuvarı'nda gerçekleştirilen çalışmaya 40 adet Wistar cinsi (250-300 g) erkek rat dahil edildi. Her grup 10 rattan oluşmak üzere denekler rastgele 4 gruba ayrıldı. Travmatik optik nöropati oluşturabilmek amacıyla anestezi altında ratların grup 1,2 ve 3'te sağ gözlerinde arter korunarak optik sinir (OS) Yaşargil klempi ile 60 saniye klemplendi. Birinci grupta sağ gözde OS hasarı yaratıldı ama tedavi verilmedi, İkinci grupta OS ezilmesinin 24. saatinden itibaren nazogastrik sondayla 50 mg/kg/gün koenzimQ-10, üçüncü grupta 1 g/kg/gün sitikolin verildi. Dördüncü grup sham(kontrol) grubunu oluşturdu ve sadece konjonktiva açılıp optik sinir hasarlanmadı ve tedavisiz gözlemlendi. Bazal değerleri görmek için tüm deneklerde bilateral flaş ve patern görsel uyarılmış potansiyel (VEP) testi çekildi. Travmanın etkisini görmek için 48. saatte deneklerin sağ gözüne çekimler tekrarlandı. Travmanın 48. saatinde ve 28. günde kandan inflamasyon biyobelirteçlerinden olan tiyol ve iskemiye modifiye albümin (IMA) bakıldı. Yirmi sekizinci günün sonunda deneklerin yüksek dozda (50 mg/kg) tiyopental anestezi uygulanarak yaşamları sonlandırıldı. Histopatolojik incelemeler için enükleasyon yapıldı. OS beraberinde çıkarıldı. Ötenaziden önce deneklere flaş ve patern VEP testi çekildi. Histopatolojik inceleme için dokulardan önce parafin bloklar hazırlandı, 4 mikron kalınlığında kesitler alınıp hemotoksilen-eozin ile boyandı. Boyalı preparatlar değerlendirildikten sonra bloklara immünohistokimyasal çalışmalar için anti-glial asidik protein (GFAP) monoklonal antikoru kullanıldı. Tüm sonuçlar istatistiksel olarak karşılaştırıldı ve p değeri 0,05'in altında olan değerler anlamlı kabul edildi. BULGULAR Grup 4'te tüm çekimlerde pVEP ve fVEP testlerine yanıt alınmıştır. Grup 1'de 28. gün çekimlerinde deneklerin yarısında yani 5 tanesinde pVEP testi dalgaları alınamamıştır. Grup 2'de 4 denekte travmadan sonra 2. gün çekimlerinde pVEP testi dalgaları oluşmamıştır ancak 28. günün sonunda grup 2'deki tüm deneklerde pVEP testi yanıtı alınmıştır. Grup 3'te 5 denekte 2. gün çekimlerinde pVEP testi dalgaları oluşmamıştır ancak 28. günün sonunda grup 3'teki tüm deneklerde pVEP testi yanıtı alınmıştır. İkinci gün VEP testi verileri incelendiğinde grup 1, 2 ve 3'te grup 4'e göre daha uzun latans süresi ve daha düşük amplitüd değerleri izlenmiştir, 28. gün VEP testi sonuçlarında grup 2 ve 3 verilerinde grup 1'e göre anlamlı iyileşme saptanmıştır. Ancak grup 2 ve 3 verileri arasında istatistiksel anlamlı fark izlenmemiştir. İkinci gün sonuçlarına göre: grup 4'te nativ tiyol, total tiyol değerleri diğer gruplara göre anlamlı yüksek; disülfit, disülfit/nativ tiyol, IMA verileri anlamlı düşüktür. Yirmi sekizinci gün değerlerine göre: total tiyol ve nativ tiyol değerlerinde grup 4'te grup 1 ve 2 verilerine göre; grup 3'te grup 2 verilerine göre anlamlı yükseklik saptanmıştır. Disülfit değerleri arasında fark saptanmamıştır. IMA değerleri grup 4'te grup 1 verilerine göre daha düşük izlenmiştir. Gruplar içinde 2. gün ve 28. gün verileri karşılaştırıldığında grup 2 ve 3 verilerinde total tiyol, nativ tiyol değerlerinde anlamlı artış saptanmıştır yani periferik kanda antioksidan biyobelirteçler artmış olarak izlenmiştir. Gruplar arasında 2. gün ve 28. gün verileri karşılaştırıldığında grup 4 ve grup 3'te grup 2 ve grup 1 verilerine göre nativ tiyol ve total tiyol verilerinde daha fazla artma, IMA değerlerinde daha fazla azalma saptanmıştır. Sağ göz retina GFAP boyanması verilerine göre grup 1 diğer gruplara göre daha fazla, grup 4 diğer gruplara göre daha az boyanmıştır. Sağ göz OS GFAP boyanma şiddetlerinde gruplar arasında farklılık saptanmıştır. Grup 1'de hiçbir göz grade 1 boyanmamıştır ve grup 4'te hiçbir göz grade 3 şiddetinde boyanmamıştır. Buna göre grup 1 OS GFAP boyanma şiddetine diğer gruplara göre daha yüksek, grup 4'te OS GFAP boyanma şiddeti diğer gruplara göre daha düşük bulunmuştur. Grup 2 ve 3 arasında anlamlı fark saptanmamıştır. Sağ göz OS kalınlık verilerine göre grup 1 denekleri diğer gruplara göre, grup 2 denekleri de grup 3 deneklere göre daha kalın saptanmıştır. Grup 1, 2 ve 3 sağ göz OS kalınlığı, retina GFAP boyanması ve OS GFAP boyanma şiddeti verileri sol göz verilerine göre daha yüksek bulunmuştur. SONUÇ Oral sitikolin ve koenzimQ-10 travmatik optik nöropatide elektrofizyolojik verileri iyileştiren, retina ganglion hücre sağkalımını artıran ve periferik kanda antioksidan biyobelirteçleri artıran nöroprotektif tedavi ajanlarıdır. Anahtar kelimeler: elektrofizyoloji, GFAP, koenzimQ-10, sitikolin, travmatik optik nöropati