Raylı sistem fizibilite çalışmalarında sosyal ve çevresel fayda bileşenlerinin analiz edilmesi

Ulaştırma projelerinin en önemlilerinden biri olan raylı sistem projeleri sağladıkları pek çok avantaj sebebiyle günümüzde sıklıkla tercih edilen bir politika yaklaşımıdır. Bu projelerin yapımına karar verilmeden önce fayda maliyet analizi süzgecinden geçirilmeleri gerekmektedir. Tez kapsamında ilk olarak raylı sistem projelerinin değerlendirme sürecinde kullanılan fayda maliyet analizi parametrelerinin ülkeler bazında karşılaştırılması yapılmaktadır. Bu karşılaştırmaya Türkiye'de yapılan bazı fizibilite çalışmaları da dahil edilmiş olup ülkemizde yapılan çalışmalarla diğer ülkelerdeki çalışmaların karşılaştırılması sağlanmıştır. Daha sonra örnek olarak seçilen Çiğli Tramvay Hattı projesi için bir fayda maliyet analizi yapılmıştır. Bu fayda maliyet analizi kapsamında genel olarak kullanılan parametrelere ek olarak gürültü kirliliği, çevre kirliliği ve erişilebilirlik parametreleri de eklenmiş ve yeni hesaplamalar yapılmıştır. Gürültü kirliliği hesabı için Avrupa ülkelerini kapsayan ortak bir çalışmadan gerekli gürültü değerleri alınarak hesaplamalar yapılmıştır. Çevre kirliliği parametresinin fayda maliyet analizindeki etkisini ölçmek amacıyla ise GaBi yazılımı kullanılmıştır. Bu sayede tramvay hattının yapılmasıyla ortaya çıkan çevresel etkiler fayda maliyet analizi hesaplarına eklenmiştir. Ayrıca ulaşım sistemleri performansını ölçmede kullanılan en etkin araçlardan biri olan erişilebilirlik ölçütü, kullanıcı faydasını fizibilite çalışmasına yansıtmada kullanılmıştır. Eklenen yeni parametrelerle fayda maliyet analizi hesaplamaları yeniden yapılmıştır. Sonuç olarak 111 902 658 € net bugünkü değer, %12,42 iç verim oranı ve 1,68 fayda/maliyet oranı sonuçlarına ulaşılmıştır. Böylece hattın yapılabilir olduğu ve gürültü, çevre kirliliği ve erişilebilirlik gibi yeni parametrelerin kullanımının değerlendirmelere olumlu bir etki kattığı görülmüştür.