Reddellomyces parvulosporus ve Reddellomyces westraliensis türlerinden sekonder metabolitlerinin izolasyonu, yapılarının aydınlatılması ve biyolojik aktivitelerinin incelenmesi

Bu doktora tez çalışmasında, daha önce üzerinde hiçbir araştırma yapılmamış, ülkemizde doğal olarak yayılış gösteren, yenilebilir ve ticari potansiyeli olan Reddellomyces parvulosporus ve Reddellomyces westraliensis trüf mantarlarının kimyasal bileşenleri ve biyolojik aktivitelerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Her iki trüf türünden oda koşullarında ekstraksiyon ile elde edilen hekzan, kloroform, aseton, metanol ve su ekstrelerinin toplam fenolik miktarı pirokatekole eşdeğer olarak tayin edildikten sonra her bir ekstrenin -karoten renk açılımı, DPPH serbest radikali giderim, ABTS katyon radikali giderim, CUPRAC ve metal kelat etki yöntemleri ile antioksidan aktiviteleri belirlenirken, Ellman metodu ile asetilkolinesteraz (AChE) ve bütirilkolinesteraz (BChE) enzim inhibisyon aktiviteleri belirlendi. Ayrıca, aynı ekstrelerin akciğer (H1299), meme (MCF-7) ve prostat (PC-3) kanser hücre hatlarına ve fibroblast (L929) hücre hatlarına karşı sitotoksik aktiviteleri de in vitro koşullarda belirlendi. Bunlara ilaveten her iki trüf türünün HPLC-DAD sistemiyle fenolik bileşikleri, GC-MS sistemi ile yağ asitleri ve SPME-GC/MS tekniği ile aramo bileşenleri kalitatif ve kantitatif olarak araştırıldı. Ayrıca iki trüf türünün polisakkaritlerinin karakterizasyonu ve ortalama molekül ağırlıkları çeşitli teknik ve yöntemlerle belirlendi. Bunlara ilaveten teze konu olan trüflerin polisakkaritlerinin antioksidan aktiviteleri 5 farklı yöntemle araştırıldı. Yüksek antioksidan aktivite gösteren ekstreler silikajel, sefadeks LH-20 gibi dolgu maddeleri kullanılarak kolon kromatografisi ile fraksiyonlandırıldı ve elde edilen fraksiyonların da antioksidan aktiviteleri incelendi. Aktivitesi en yüksek olan fraksiyonlardan kolon kromatografisi, preparatif ince tabaka kromatografisi ve recycle HPLC sisteminde çeşitli adsorbanlar kullanılarak R. westraliensis mantarından yedi, R. parvulosporus mantarından dört bileşik saflaştırılmış ve bu bileşiklerin yapısı (1D, 2D) NMR teknikleri FTIR, EI-MS ve ESI-MS gibi spektroskopik yöntemlerle aydınlatılmıştır. R. westraliensis'ten elde edilen bileşikler Brassikasterol, Ergosta-7,9,22-trien-3β-ol, Ergosterol peroksit, Adenozin, D-Ribitol, Fumarik asit ve Mannitol iken; R. parvulosporus'tan elde edilen bileşikler Brassikasterol, Ergosterol peroksit, Fumarik asit ve Mannitol'dür. Saflaştırılan ve miktarları yeterli olan bileşiklerin antioksidan, antikolinesteaz, sitotoksik, anti-tirozinaz, anti-üreaz ve anti-diyabetik aktiviteleri belirlenmiştir. Buna göre; R. westraliensis'den izole edilen adenozin, BHA'dan daha yüksek DPPH ve ABTS radikali giderim aktivitesine sahiptir. Teze konu olan her iki trüfden izole edilen ergosta-7,9,22-trien-3β-ol'ün Meme kanseri (MCF-7) (IC50: 24,93±0,80 µg/mL) ve Akciğer kanseri (IC50: 38,62±0,46 µg/mL) hücre hatlarına karşı, izole ettiğimiz diğer bileşenlere göre en yüksek sitotoksik aktiviteye sahip olduğu in vitro testlerle belirlendi. Bunlara ilaveten brassikasterol (IC50: 5,85±0,16 µg/mL) ve ergosterol peroksit (IC50: 6,98±0,24 µg/mL) bileşiklerinin standart olarak kullanılan tiyoüreye kıyasla daha yüksek anti-üreaz aktiviteye sahip olduğu belirlendi. Bu tez çalışması ile R. parvulosporus ve R. westraliensis trüf türlerinin biyoaktivite kontrollü saf bileşiklerin izolasyonu ilk kez gerçekleştirilmiştir. Bu türlerden elde edilen ekstre ve saf bileşiklerin detaylı olarak biyolojik aktiviteleri aynı zamanda bu iki trüf türünün içerdikleri yağ asidi bileşenleri, aroma bileşenleri ve fenolik profilleri yine ilk kez bu tez çalışmasıyla belirlendi.