Afrika'daki altbölgelerde bölgesel entegrasyon: Arap Mağrip Biriği (AMU) ve Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS)

Dünya genelinde küreselleşme süreciyle birlikte bölgeselleşme hareketleri de ivme kazanmıştır. Özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrasında dünyanın çeşitli bölgelerinde birçok siyasi, askeri ve ekonomik entegrasyon örgütü kurulmuş ve süreç içerisinde uluslararası ilişkiler literatüründe bölgeselcilik konuları tartışılmıştır. Bu çalışmada bölgesel entegrasyon süreçlerinin başarısı/başarısızlığına ilişkin literatürde yer alan açıklamalar üzerinden karşılaştırmalı bir analiz yapılmaktadır. Literatürde, Avrupa Birliği, Arap Ligi, Afrika Birliği gibi başarılı/başarısız örnekler daha çok tartışılırken bu çalışmada Afrika'daki komşu iki bölgesel entegrasyonunun karşılaştırmalı analizi yapılmaktadır. Farklı dinamiklere sahip Mağrip ve Sahraaltı Afrika'daki iki bölgeselleşme ile ilgili araştırma sorumuz, "Arap Mağrip Birliği kurumsal bölgesel entegrasyonu sağlayamazken, benzer sorunlara rağmen ECOWAS nasıl başarılı oldu?". Araştırma sorumuzu şekillendiren ECOWAS'ın başarısı ve Arap Mağrip Birliği'nin başarısızlığı literatürde tartışılan bir konudur. Çalışmanın bağımlı değişkeni, küçük/orta devletleri bölgesel entegrasyon/düzen kurmaya yönlendiren nedenlerdir. Literatürde tartışılan nedenler incelendiğinde ekonomik karşılıklı bağımlılık, ortak kimlik, bölgesel çatışmaları çözme, dış aktör etkisi ve ortak düşmana karşı birlik gibi açıklamaların yer aldığı gözlemlenmektedir. Çalışmanın ilk bölümünde bölgesel düzen/entegrasyon kavramı ve literatürdeki yeri incelenmektedir. Araştırma sorusunun çerçevesi bağlamında ilk bölümde ayrıca bölgesel entegrasyonun başarısı/başarısızlığına ilişkin nedenler paylaşılmaktadır. Bu bağlamda literatürde, küçük/orta devletlerin bölgesel entegrasyonuna yönelik dış aktör etkisinin boyutları ön plana çıkarılmaktadır. İkinci bölümde Afrika'da alt bölgede kurulmuş Arap Mağrip Birliği'nin ve ECOWAS'ın tarihsel süreci, kurumsal hedefleri paylaşılmaktadır. Daha sonra hedefleri ile doğru orantılı bölgeselleşme bağlamındaki başarısı, güncel durumu karşılaştırılmaktadır. Literatürde ECOWAS'ın başarılı kabul edilmesinin arka planında dış aktör etkisinin ağırlığı olduğu tartışılmaktadır ve Arap Mağrip Birliği'nin başarısızlığının temel sebebinin dış aktörlerin üye ülkelere yönelik politika ve tutumları olduğu analiz edilmektedir. Son bölümde ise Arap Mağrip Birliği ve ECOWAS üzerinden altbölgelerde veya küçük/orta devletlerde bölgeselleşmenin dış aktör etkisiyle var olabildiği tartışılmaktadır.