2.Dünya savaşı sonrası dönemde kitlesel popüler/pop kültür ve mimarlık ilişkileri

ÖZET Sanat ve Kültür ailesinin bir üyesi olan Mimarlık ta tıpkı diğer Sanatsal/Kültürel olgular gibi kendi çağıyla, çağının toplumsal, siyasal koşullarıyla bağlantılı görünmektedir. Bu bağlantı her zaman çok doğrudan olmasa da genelde varlığını hissettirir. Bu bağlamda her zaman Mimarlık içinde tam bir kutuplaşma olmasa da genel bir eğilimi temsil eden Popüler etkinlik yani Popüler temalar taşıyan ürünler verme etkiliği de belirgin toplumsal, kültürel bağlara sahiptir, özellikle 20. YY. Çağdaş Mimarlığı'nda, Endüstrileşme' den beri gelen hazırlayıcı bazı koşullar iyice güçlenir ve Popüler Mimarlık Pratiği için çok daha elverişli bir alan oluşur. Yüzyıl ortalarında geliştirilen iletişim teknolojilerinin, söz konusu pratiğin etkinleşmesinde ve öncelikle kitleselleştirilmesinde çok büyük katkıları vardır. Yani bir anlamda 2. Dünya Savaşı Sonrası süreç etkileri günümüze de uzanacak biçimde, Popüler Mimarlık etkinliğinin gelişmesine olanak tanır, öyle ki gelişim 80'lerde kendini tümüyle tarihsel Postmodernizm şeklinde gösterir. Başka bir deyişle Savaş Sonrası süreç, bugünün çoğulcu ama aynı zamanda kaotik Kültür ve Mimarlık Ortamı'nın Popüler dışavurumlarının oluşumunda büyük bir paya sahiptir. özellikle 60'lann bir uç yansıması olan Pop-Art'ın da verdiği motivasyonla ve sözü edilen iletişimsel olanakların gelişmesiyle etkinleşen genel Popüler eğilim, mimaride doğrudan ya da dolaylı bazı yansımalarla kendini gösterir. Genel anlamda eleştirelliği, ilerlemeci mantığı reddeden; daha uyumlayıcı, uzlaşmacı, dışsal, biçimsel ve kitlesel olan Popüler eğilim mimari arenada da benzer nitelikler taşıyan birçok gelişmeye sahne olur. Henüz biçimsellik bazında tarihselci temalara pek başvurmayan; daha çok güncel, Pop'a özgü tüketimsel nitelikleri yansıtan ve bu tez çalışmasının da üzerinde yoğunlaştığı Savaş Sonrası (50-75) döneminde hem tek tek mimarlar hem de grup etkinlikleri düzeyde Popüler Kent Kültürü'nü canlandırmaya yönelik çalışmaları; bu gelenekten, gruptan gelen mimar Smithson çiftinindaha Modern çizgilerle ama "etkin bir Dış ve Popüler çevre" söylemi çerçevesinde sunduğu ürünler bu anlamda öne çıkar. Ayrıca Savaş Sonrası sürecin önemli bir Popüler hatta Pop düzeydeki mekansal etkinliği de Disneyland' dır. Zaten Popülerin doğasında yer alan eğlence, fantazi, oyun ve tüketim işlevlerini alabildiğine destekleyen Disneyland, bu anlamda oldukça ilginç ve önemli örnekler sunmaktadır, öte yandan, sürecin iletişimsel teknolojik dönüşümlerinin de sadece Batılı Popüler Mimarlığı kitleselleştirme düzeyinde değil; somut modellemeler şeklinde de Popüler etkinlik içinde yer alan yansımalar sunduğunu eklemek gerekir. Yine sıradan kentlinin basit, Popüler istemlerinin giderilmesine dönük temalarla yola çıkan ancak bu bağlamda teknolojik, biyoteknolojik hatta ütopik bazı modeller geliştiren Fuller, R. Banham, Soleri gibi isimler ve Archigram gibi gruplar oldukça ilginç ürenler verir. Bu arada özellikle Venturi, Stern, Moore, Rossi, Stirling, Bofill, Gehry ya da Hollein gibi bazı mimarlar ve onların ilk ürünleri de, Savaş Sonrası Dönem'de Popüler temalarla ilişkili görünür. Sözü edilen mimarlar bugünün Mimarlık Dünyası'nın önde gelen Postmodernist'leridir. Bu bağlamda, Venturi'nin işaret mimarlığına, kitleler ile ilişkileri zayıflamış mimarlığın yeniden kitleselleşebilmesi bazında verdiği önem yani Pop-Aıfın da desteklediği tanıdık, sıradan formları Sanatsal, Mimari elemanlar haline getirip kullanma eğilimi süreç içinde oldukça belirleyicidir. Bu eğilim aynı zamanda Popüler' e özgü; soyutlayıcı, eleştirici olmayan ve zaten bilineni yeniden üreterek uyumlanmayı arttıran genel yaklaşımın da bir yansımasıdır. Venturi'nin etkin söylemi dışında sözü edilen ve çoğu bugünün tarihselci Postmodernist' leri olan diğer mimarlar da farklı yönelimlerle de olsa sıradan kentliye, aynen aktarmaya, sorgulamamaya dönük Popüler Mimari etkinliği güçlendiriyor, görünmektedir. Son kertede tüm bu ürünler ve örnekler Dönem'in kendine özgü toplumsal, siyasal yapısından da güç alarak oldukça verimli bir alan yaratır. Bu verimlilik başta da belirtildiği gib 80'lerin Postmodernizm'ine giden yolu pekiştiriyor görünmektedir. Zaten böylesi bir pekiştirmenin, günümüze özgü çoğulcu ve kaotik Mimari Ortam üzerinde yarattığının düşünüldüğü etkiler, tezin temasının asal seçilme nedenini oluşturmaktadır. Bu bağlamda çalışmada elde edilecek bazı çıkarımlarla bugüne özgü bazı kavramların da daha az bulanık bir bakış açısıyla değerlendirilebileceği umulmaktadır.