Oligopol teorisinin algoritma bazlı stratejik kararlar ışığında yenilenmesi: Türkiye çimento endüstrisi için bir vaka çalışması

Oligopol pazarlar hakim konumda az sayıdaki firmanın birbirlerine olan bağımlılıklarıyla özdeşleştirilmektedir ve bu teori ile firmaların birbirlerini stratejik anlamda nasıl etkiledikleri açıklanmaktadır. Fiyatlama algoritmaları, dijital çağın veri ve hesaplama yetenekleri ile rekabetçi avantajlar elde edilmesi trendine katkı sağlamaktadır. Söz konusu algoritmalar çeşitli faydaları beraberinde getirse de taşıdıkları rekabet karşıtı riskler de bulunmaktadır. Mevcut çalışmada, tam rekabetçi piyasa, Bertrand rekabeti, gerçek durum ve tekel olmak üzere farklı teorileri esas alarak endüstriye özel denge noktaları analiz edilmiştir. Pazara ilişkin geleneksel varsayımlara ek olarak, algoritma davranışı ile elde edilen denge noktaları da simüle edilmiştir. Tek bir algoritmanın tüm firmalar bakımından karar aldığı varsayımı altında, algoritma ile elde edilen denge noktasının monopole yakınsadığı görülmüştür. Ayrıca, duopol pazarda yer alan iki firma açısından da algoritma rekabeti incelenmiştir. Bu senaryoda, firmaların ürünleri için günlük fiyatlama yaparken aynı Q-learning teknolojisine sahip kendi algoritmalarını kullanmalarına izin verilmiştir. Algoritma simülasyonları 36 farklı senaryo için çalıştırılmıştır. Simülasyonlar sonucunda çeşitli önermeler ortaya konulmuştur. İlk olarak, tek bir algoritmanın tüm firmalar açısından fiyatlama kararı alması durumunda denge noktasının tekelci piyasaya yakınsadığı görülmüştür. İkinci olarak, çapraz fiyat esnekliğinin kapasite avantajlarını azaltarak rekabete katkı sağladığı, ancak bu etkinin sınırlı olduğu ve düşük kapasiteli firmanın kapasite düzeyine bağlı olduğu anlaşılmıştır. Üçüncü olarak, aynı marjinal maliyetlere sahip olunması senaryosu ile karşılaştırıldığında, farklı marjinal maliyet yapılarının yüksek endüstri kârlarına ve düşük çıktı miktarlarına yol açtığı görülmüştür. Ek olarak, bu durumun çapraz fiyat esneklerinden kaynaklanan potansiyel rekabetçi etkiyi de azalttığı anlaşılmaktadır. Dördüncü olarak, eşit kapasite kısıtlarının danışıklılığı teşvik ettiği görülmektedir. Danışıklı davranışların zararlı sonuçları, kapasite kısıtlarının eşit olması durumuna firmaların farklı marjinal maliyet yapılarına sahip olması durumu eklendiğinde daha da artmaktadır. Beşinci ve son olarak, kapasite avantajlarının firmaların farklı marjinal maliyet yapılarına sahip olması ve/veya talep esnekliğinin düşük olması durumunda daha iyi kullanıldığı gözlemlenmektedir. Tüm bu sonuçlar ışığında, algoritmaların doğasını anlamaya bir adım daha yaklaşıldığı düşünülmektedir.