İslamî feminizmin kavram ve yöntemlerini yeniden düşünmek: Kadın hermenötiğinin sosyo-tarihsel bağlamı ve ön kabulleri

Kadın meselelerine dair küresel söylem, çoğu zaman kaçınılmaz olarak "feminizm"in normatif sınırları içerisinde çerçevelenmektedir. Bu çerçevelemeye karşılık olarak, köklerini feminizmden değil İslam'dan aldığını vurgulayan ve inanca dayalı, küresel, entelektüel ve aktivist bir hareket olmayı amaçlayan bir İslami söylem dalgası ortaya çıkmıştır. Sonradan "İslami Feminizm" olarak adlandırılan bu hareket, İslami bir paradigma içerisinden teoloji, tarih ve toplumsal aktivizmle etkileşime giren karmaşık ve tartışmalı bir alan oluşturmaktadır. Bu tez, İslami Feminizmin söylemsel yapısını, onun teolojik, sosyo-tarihsel ve metodolojik temellerini inceleyerek araştırmayı amaçlamaktadır. Çalışma, İslam'da toplumsal cinsiyetin yeniden düşünülmesine farklı ama kesişen katkılar sunan üç önemli isim—Amina Wadud, Asma Barlas ve Aysha Hidayatullah—üzerine odaklanmaktadır. Bu isimlerin çalışmalarında öne çıkan ortak temalar arasında, kadınların hem kamusal hem de özel alanlarda ontolojik eşitliği, İslami hukuk gelenekleri içinde ataerkil etkiyle şekillenmiş hukuk yorumlarının tarihsel koşulluluğu ve kadın merkezli bir inanç hermenötiğinin geliştirilmesi yer almaktadır. Bu tekrarlayan önermeler, İslami Feminist düşüncenin söylemsel çekirdeğini oluşturmakta ve bu araştırmanın odak noktasını teşkil etmektedir. Bu tez, yalnızca teolojik analize dayanmak ya da mevcut yerli eleştirileri tekrar etmek yerine, İslami Feminizmin büyük ölçüde ifade edildiği ve kurumsallaştığı, özellikle küresel akademik ve aktivist ağların şekillendirdiği diasporik bağlamlarda gelişen İngilizce söylemin teorik araçlarıyla bilinçli bir biçimde etkileşime girmektedir. Michel Foucault'nun söylem teorisi ve Karl Mannheim'ın bilgi sosyolojisinden yararlanılarak, İslami Feminizmin yalnızca bir dizi teolojik argüman olarak değil, bilgi rejimleri ve modernite koşulları tarafından şekillendirilmiş tarihsel olarak konumlanmış bir bilgi projesi olarak nasıl ortaya çıktığı eleştirel biçimde incelenmektedir. Çalışma, İslami Feminizmin, hem İslami ilim geleneğinin kalıcı mirasını hem de güncel küresel kaygıların meşruiyetini gözeten, cinsiyetsiz bir mercekten yeniden değerlendirilmesini önermektedir. Anahtar Kelimeler: İslami Feminizm; Feminist Tefsir; Söylem Analizi; Hermenötik; Bilgi Sosyolojisi.