Yapay zeka bağlamında eşitlik hakkı ve ayrımcılık yasağı: Hukuki durumlar, zorluklar ve olasılıklar

Yapay zekâ, dünya ve insan yaşamında bir dönüşümü tetiklemektedir. Bu dönüşümün bir unsuru, yapay zekanın insan hakları üzerindeki etkisidir ve insan hakları bağlamında yapay zekanın ayrımcı etkileri önem arz eden bir endişe kaynağıdır. Yapay zekanın ayrımcı etkileri, konunun eşitlik hakkı ve ayrımcılık yasağı bağlamında araştırılmasını gerekli kılmaktadır. Çalışmanın birinci bölümü, yapay zekada eşitlik ve ayrımcılıkla ilgili konuları, bir insan hakları hukuku sorunu olarak ele almak suretiyle eşitlik hakkı ve ayrımcılık yasağı kapsamında, ilgili kavramları irdeleyerek, meselenin teknik ve etik yönlerini hukuki bakış açısıyla bütünleştirmek amacıyla ele almaktadır. İkinci bölüm ise ilk olarak, yapay zekanın farklı kullanım alanlarını ve yapay zekâ dolayısıyla gerçekleşen ayrımcılık örneklerini insan hakları hukukunda belirlenen ayrımcılık nedenleri çerçevesinde irdeleyerek yapay zekâ dolayısıyla ayrımcılığın nasıl meydana gelebileceğini incelemektedir. Ayrıca ikinci bölüm, yapay zekâ dolayısıyla gerçekleşen ayrımcılığı, mevcut uluslararası insan hakları hukuku kapsamında, pozitif ve usule ilişkin yükümlülükler için farklı potansiyelleri araştırarak ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ndeki ayrımcılık testini temel alarak tahayyül etmeyi amaçlamaktadır. Mevcut uluslararası insan hakları hukukuna bakmak, yapay zekaya özgü düzenlemelerin yapay zekâ yoluyla ayrımcılığı nasıl ele alabileceğini incelemek için de bir köprü sağlamaktadır. Üçüncü bölüm, yapay zekaya dair şeffaflık ve açıklanabilirlik, hesap verebilirlik, insan kontrolü ve gözetimi, güvenlik ve emniyet gibi çeşitli ilkeler ışığında hem bağlayıcı olmayan hem de bağlayıcı nitelikteki düzenleyici belgeleri inceleyerek, yapay zekâ bağlamında eşitlik hakkı ve ayrımcılık yasağının korunması için Avrupa Konseyi ve Avrupa Birliği'nin çalışmaları başta olmak üzere yapay zekâya yönelik düzenleyici belge etütlerinin neler vaat ettiğini incelemektedir.