Risk algılamanın zarar azaltma sürecindeki rolü: Samsun örneği

Risk algılama çalışmaları kısaca insanların herhangi bir risk ve onun etkileri hakkındaki düşüncelerini anlamayı ve söz konusu risklerin nasıl değerlendirildiğini ölçmeyi amaçlayan çalışmalar olarak tanımlanmakta olup; risk algılama düzeyini açıklamak için Psikometrik Paradigma ve Kültürel Teori yöntemleri kullanılmaktadır. Bu yöntemlerin ilki olan psikometrik paradigma risk algılama düzeyinin riskin öz niteliklerine bağlı olarak değiştiğini savunmakta olup; sosyologlar tarafından geliştirilen kültürel teori ise risk algılama düzeyinin yaşanılan toplumunun özelliklerine bağlı olarak değiştiğini savunmaktadır. Bilindiği üzere bütünleşik afet yönetim sistemi afetlerin sonuçlarını ve zararlarını azaltmaya yönelik zarar azaltma, hazırlık, müdahale ve iyileştirme aşamalarından oluşan; ilgili kişi, kurum ve kuruluşların ortak hareket etmesini gerektiren çok disiplinli ve kapsamlı bir süreç olarak tanımlanmaktadır. Afetlerden elde edilen kazanımlar sonucunda günümüzde afet öncesi faaliyetlerin önem kazandığı ve risk bölgesinde bulunan ilgili kişi, kurum ve kuruluşların katılımı ile planların hazırlandığı bir süreç bulunmaktadır. Bu nedenle sistem içerisindeki en önemli aşama Risk Yönetimi evresinde bulunan Zarar Azaltma aşaması olarak kabul edilmektedir. Bütünleşik afet yönetimi sisteminin iki ana evresinden biri olan risk yönetimini paydaşlar açısından afet yönetiminden ayıran en temel fark afet yönetimi evresinde yardıma ihtiyaç duyan halkın, risk yönetimi evresinde en önemli aktör olarak karşımıza çıkmasıdır. Bu nedenle zarar azaltma sürecinin başarılı olmasında sürece halkın katılımının sağlanması kilit rol oynamaktadır. Toplumun riskleri nasıl algıladığı ve bu riskler karşısında hangi önlemlerin alınması gerektiği zarar azaltma sürecinin en önemli bölümünü oluşturmakta olup; sürecin başarılı olabilmesi için toplumun risk algılama düzeyinin göz ardı edilmemesi gerekmektedir. Yüksek risk algılama düzeyine sahip kişiler ile düşük risk algılama düzeyine sahip kişilerin zarar azaltma sürecine katkılarının farklı olacağı düşünülmektedir. Bu konuda yapılan çalışmalar arasında risk algılama düzeyi arttıkça bireylerin zarar azaltma sürecine katılımının arttığını gösteren çalışmalar bulunmakla birlikte; risk algılama düzeyi ile zarar azaltma sürecine katılım arasında anlamlı bir ilişki olmadığını belirten çalışmalar da bulunmaktadır. Çalışma kapsamında Samsun ilinde yaşayan kişilerin risk algılama düzeylerini etkileyen faktörler incelenmiş olup; yapılan anket çalışması ve analizler sonucunda örneklem kümesinde bulunan kişilerin risk algılama düzeylerindeki farklılaşmanın bireylerin afet zararlarının azaltılmasına yönelik faaliyetlerde bulunma seviyelerini ve zarar azaltma sürecine katılım düzeylerini etkilediği tespit edilmiştir.