Rivâyet asrında ravi kimlik bilgisi: Kütüb-i Sitte örneği

Ravi kimlik bilgileri, kendi dönemlerindeki dini, siyasi, tarihi ve sosyal olguları yansıtmaktadır. Bu açıdan ravi kimlik bilgilerinde gözlemlenebilen değişimler ve bu değişimlerin sebepleri araştırılmayı hak etmektedir. Bu çalışmada, ravilerin kullandığı kimlik bilgilerinin mezkûr olgulardan nasıl etkilendiği araştırılmaktadır. Bu çalışma, yeterli sonuç elde edilebileceği düşüncesiyle Kütüb-i Sitte ravileri ile sınırlandırılmıştır. Çünkü Kütüb-i Sitte ravileri, geniş rivayet coğrafyasının farklı bölgelerinde doğup büyümüştürler ve farklı milletlere mensupturlar. Buradan hareketle, bu râvileri incelemek, hadis rivayet coğrafyasında yaşayan toplumun dinî, siyasî, tarihî ve sosyal olgulardan nasıl etkilendiği hakkında genel bir fikir edinilmesine yardımcı olacaktır. Ayrıca bu araştırma, nicel bir çalışma olma iddiasında olmayıp, önceden belirlenmiş dönemler ve kaynaklar temelinde bir yorumlama girişiminde bulunmayı amaçlamaktadır. Çalışmanın daha kolay yapılabilmesi için Kütüb-i Sitte ravilerini tabakalarına göre sıralayan ve onlar hakkında kısaca bilgi veren bir kaynağa ihtiyaç duyulmuştur. Bu özellikleri taşıyan bir kaynak tespit edilemediği için İbn Hacer el-Askalânî'nin Kütüb-i Sitte ravilerini kısaca anlattığı Takrîbü't-Tehzîb adlı eserini râvilerin tabaklarına göre yeniden tasnif edilmiştir. Bu tasnif sonucunda 1.tabakada 643, 2. tabakada 315, 3. tabakada 1078, 4. tabakada 586, 5. tabakada 419, 6. tabakada 1095, 7. tabakada 1007, 8. tabakada 519, 9. tabakada 587, 10. tabakada 960, 11. tabakada 557 ve 12. tabakada 91 ravi olduğu tespit edilmiştir ve çalışmada elde edilen sonuçlara bu rakamlar esas alınarak ulaşılmıştır. Sonuç olarak, ilk üç asırda tarih ve din ile ilgili sebeplerin isimlerin kullanımını, tarih ve tefe'ül ile ilgili sebeplerin künye kullanımını, daha işlevsel alternatiflerin ortaya çıkmasının nisbe kullanımını ve dinle ilgili sebeplerin lakap kullanımını etkilediği tespit edilmiştir.