Rivâyetlerde Hz. Peygamber'e ve sahâbeye saygısızlık meselesi

Hadislerde yer alan ve Türkçe'ye hakaret olarak tercüme edebileceğimiz sebb kelimesi, çok geniş kapsamlı bir ifadedir. İçerisine hem galiz ifadeleri hem de hafif ifadeleri alabilir. Mezkûr kelimenin hadislerde hangi anlamlara geldiğinin tespitini amaçlayan bu çalışma bir giriş ve iki bölüm olarak planlanmıştır. Sadece sebb ve şetm gibi hakaret anlamına gelen kavramların incelenmesi, Hz. Peygamber ve sonraki dönemde kullanılan bütün hakaret ifadelerinin tespiti için yetersiz kalacaktır. Bundan dolayı rivayetlerde geçen tüm hakaret ifadeleri ele alınmıştır. Giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı ve yönteminden bahsedildikten sonra hakaret anlamına gelen sebb ve benzeri kavramlar ele alınmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde ise Hz. Peygamber'in hakarete dair yasakları incelenmiştir. Rivayetlerde sahâbenin insanlara ve insan dışı varlıklara hakaret ettikleri ve Hz. Peygamber'in tüm bunları yasakladığı görülmüştür. Sonrasında Hz. Peygamber'in kullanmış olduğu ifadeler tespit edilmiştir. Söz konusu hakaret ifadeleri tahlil edilerek kullanılma sebepleri araştırılmıştır. Son olarak Hz. Peygamber'e hakaret eden diğer din mensuplarının ifadeleri tahlile çalışılmıştır. İkinci bölümde ise sahâbenin kullandığı hakaret ifadeleri ele alınmıştır. Birbirlerine karşı söyledikleri ifadeler incelenirken olaylara etki eden sebepler de dikkate alınarak bir tasnif yapılmıştır. Bunun neticesinde hakarete etki eden sebepler; mizacın, akrabalık ilişkilerinin, kültürün, kıskançlığın, dînî suç işlemenin, kişisel tartışmaların ve siyasi olayların etkisi şeklinde yedi başlık altında değerlendirilmiştir. Sahâbe, sadece birbirlerine değil tâbiîne ve diğer din mensuplarına da hakaret ifadeleri kullanmışlardır. Bu durumlarda söyledikleri ifadelerin mahiyeti ve söyleniş sebepleri değerlendirilmiştir. Son olarak sahâbî olmayanların sahâbîlere karşı kullandıkları hakaret ifadeleri incelenmiştir.