Hz. Muhammed Dönemi
62 theses under this subject heading
Tâhirülmevlevî'nin tarih risaleleri üzerine bir inceleme
Tâhirülmevlevî, 1877 yılında İstanbul'da doğmuş bütün hayatını İstanbul'da geçirmiş ve 1951'de vefat etmiştir. Çok yönlü aydın bir kişiliğe sahip olan Tâhirülmevlevî, ailesinin de desteği ile çocukluk yaşlarından itibaren iyi bir eğitim almıştır. Aile çevresinden dolayı Mevleviliğe küçük yaşlarda ilgi duymaya başlamış; zamanla Mevlevîlik, manevi hayatında en belirleyici unsur olmuştur. Kendisini dil konusunda geliştirerek zamanla Arapça ve Farsçada devrinin en iyi çevirmenlerinden biri olmuştur. Edebiyat alanında öne çıkmış, bunun yanında özellikle İslâm tarihçiliği alanında sayısız eserler vermiştir. Uzun yıllar Darüşşafaka, Kuleli Askeri Lisesi ve Maltepe Askeri Lisesininde öğretmenlik yapmıştır. Hayatı boyunca kendini ilmî açıdan sürekli geliştirmiştir ve öğrendiklerini başkalarına aktarmayı düstur edinmiştir. Tarihçilik alanındaki çalışmalarında, Hz. Muhammed dönemi olayları açıkça öne çıkmaktadır. Hz. Muhammed'in getirdiği dinin insanlık için ne kadar büyük bir kıymete haiz olduğunu göstermek için Arap toplumunun cahiliye dönemindeki inanışlarını, ibadetlerini; insanlığa, akla ve vicdana aykırı uygulamalarını ayrıntılı bir şekilde ele almıştır. I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşında, güçlü kalemi ile halka ve askere moral olmuş; işgalci devletlere karşı ağır ifadelerle tepkisini göstermiştir. Tâhirülmevlevî, yaptığı çalışmaları ve örnek şahsiyeti ile kendi döneminde önemli bir boşluğu doldurmuştur.
Formation of the social bond among Muslims in Early Islam
In Jahiliyya, namely in the pre-Islamic period, there were several strongly established traditions to be able to protect the rights of people and to enable the security in Arabian peninsula in which there was no central authority and jurisprudence. The biggest determinant factor which led to maintain these traditions among the society was the notion of asabiyya. The tie of blood and tribe was higher than every other bond in the society. Even sometimes the tribes were fighting with each other for years just to take revenge of one of their members who was killed by the other tribe. However, through the coming of Islam, it is seen that these cornerstones of the society began to change. On the contrary to the tradition of Jahiliyya, Islam required the bond of faith rather than the bond of blood as the determinant element for the society. And it is seen that this transformation was one of the main challenges of the new society which was consisted of the believers to their previous community. Throughout the era of the Prophet, various events and cases had caused this newly formed bond to develop gradually among the believers in terms of both political and social level.
The establishment and functioning of the economic system in the period of the Prophet and Rashid Caliphs
All academics have realized the importance of the economy due to relation of the economy to the all fields of life. Upon a consideration of the most important stages of building the market economies among Muslims, we find the vitality of the era of the message within the appearance of the prophet (PBUH) from his sayings, actions and within the era of the Rightly Guided Caliphs (may Allah be pleased with them). Economic activity at the time of the Messenger (PBUH), and the Rightly Guided Caliphs was limited to pastoralism, trade, simple agriculture, and some administrative, economic, and financial work in managing the affairs of the market and the transactions that spread in it. After the spread of Islam and Islamic conquests, the market brought many changes that drew the attention of researchers and scholars in the field of legal sciences and economic sciences. The Islamic economy had its characteristics contributed to its effects on the individuals and society, and the era of the messenger (PBUH) and the Rightly Guided Caliphs had the largest share in the establishing the Islamic economics. The prophet's time was full of the economic events, starting from working as a shepherd and his trade with the money of Mrs. Khadija (may Allah be pleased with her), and his travel to the Levant and his delay in immigration due to the fulfillment of trusts and his continued giving in legislation financial provisions and explaining Islam's position on them as validity of Selling, the prohibition of usury, the legality of peace loans and leasing, etc… The time of the Caliph, Abu-Bakir Al-Siddiq, was a continuation of the economic march that the Messenger of Allah (PBUH) started to good deed. As for the Caliph, Omer Al-Khatab, his days were abundant with economic and administrative work based on alms, endowments, interest in monitoring the markets, running patrols, and setting bureaus up for the market. While the Caliph, Othman Bin-Affan had many economic contributions to building the state, he purchased the Well of Rumah to secure the source of water for the Muslims, as well as documenting financial resources and their expenditures in the bureaus and supporting the system of giving to Muslims and others within the Islamic community. The stages of Ali Bin-Abi-Talib, succession witnessed many economic achievements, as the legislation of the agreement on sharing in the profits and of the loss, it was on the owner of the capital, as well as the possibility of hastening charity for reasonable and legitimate reasons determined by the guardian or the sultan, and not returning a little profit for the fear of derivation of much of it, and also monopoly prevention and settlement in the bid.
Asr-ı Saadet'te cenazenin techiz, tekfin, tedfin işlemleri ile kabir ziyareti ve taziye uygulamaları
Fizyolojik olarak diğer canlılarla ortak özellikleri olan insan, akıl sahibi ve sosyal bir yapıya sahip olması itibariyle diğer canlılardan daha üstündür. Bu üstünlük ölüm anında ve ölümünden sonra yapılan işlemlerde de kendini göstermektedir. Bu işlemlerde semavi dinler ile beşeri ideolojiler arasında farklılıklar olduğu gibi semavi dinlerin kendi aralarında da bu konuda farklılıklar vardır. Bu çalışmamızda öncelikle İslamiyet'ten önce, semavi dinler ile semavi olmayan bazı inanışlardaki cenaze uygulamaları incelenmiştir. Ardından insanlığın en parlak dönemi olan Asr-ı Saadet'te bir insanın ebedi âleme intikali ve bu çerçevede yapılan uygulamalar incelenmiş, son olarak da Hz. Peygamber ile ilk dört halifenin cenaze işlemleri ayrı bir bölüm olarak ele alınmıştır. Hz. Peygamber'in yaşadığı dönemde bir insanın ölümü ile başlayıp, ölünün yıkanması, kefenlenmesi, gömüleceği yere kadar taşınması, kabre defnedilmesi, kabir ziyareti ve taziye uygulamaları ayrıntılı olarak incelenmiştir. Bu çalışmadaki amaç İslam öncesi toplumlardaki cenaze işlemleriyle İslam'ın ilk yıllarında Hz. Peygamber'in öğrettiği şekliyle yapılan cenaze işlemlerinin bir arada toplanmasıdır. Bu şekilde cenaze uygulamalarının İslam'dan önceki, İslam'ın ilk yıllarındaki ve Hz. Peygamber'den sonra günümüzdeki halinin tarihsel olarak incelenip bir arada bulundurularak kıyaslanması amaçlanmaktadır. Anahtar Kelimeler: Asr-ı Saadet, Techiz, Tekfin, Kabir ziyareti, Taziye
İlk dönem İslâm tarihinde denizcilik ve deniz seferleri
Hz. Osman döneminde ivme kazanan denizcilik faaliyetlerinin ilk denemeleri, Hz. Peygamber döneminde başlamıştır. Kıbrıs Adası'nın fethi, bazı adalara düzenlenen askerî seferler ve Zâtüssavârî Muharebesi (Direkler Savaşı) bu faaliyetleri zirveye çıkarmakla kalmamış; aynı zamanda İstanbul seferlerinin zeminini hazırlamış, ancak bazı doğal nedenlerden dolayı İstanbul fethi gerçekleşmemiştir. Bu yoğun askerî hareketlilik esnasında ticarî aktivite hızlanmış, bölgede Bizans İmparatorluğu'nun tekelinde olan askerî ve ticarî hâkimiyet, Müslümanların eline geçmiştir. Arap Körfezi'ne yakın yerlere kurulan Basra ve kûfe ordugâh şehirleri, kısa zamanda büyük ticaret merkezlerine dönüşmüş, dünya ticaretinde önemli merkezler kabul edilen Hindistan ve Çin ile ekonomik bağ kurulmuştur. Böylece Uzak Doğu'nun kıymetli madenleri, köleleri, ipek kumaşları ve baharatları batıya; batının fildişi, inci, köle ve hurma gibi batıya has gıda maddeleri Uzak Doğu'ya ihraç edilmiştir. Müslümanlar bunu gerçekleştirirken teknolojisini transfer ettikleri Bizans ve Hint gemilerini geliştirerek bu gemileri kendi kültürel yapılarına uyarlamakla kalmamış, sonraki dönem denizciliğine büyük katkı sunmuştur. Buna rağmen Akdeniz Havzası'nda fethedilen adaların Müslümanlar tarafından iskân edilmemesi, zamanla gelişen denizcilik teknolojisine ayak uyduramama, tersanelerin zamanında uygun şekilde ıslah edilememesi ve denizciliğe duyulan ilginin azalması gibi sebeplerle Müslümanlar, denizlerdeki hâkimiyetlerini kaybetmiştir. Araştırmanın amacı, İslâm tarihinde ilk donanmanın ortaya çıkışı ve çıkış sebebi olurken; araştırmanın kapsamı ise, Hz. Peygamber, Râşit Halifeler ve Emevî Devleti'nin yıkılışıyla sınırlandırılmıştır. Araştırmada toplanan veriler; sentezlenerek rivayetçi, öğretici ve neden-nasılcı yöntemler kullanılarak sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: İslâm Tarihi, Hz. Peygamber, Hulefâ-yi Râşidîn, Emevîler, Donanma, Seyrüsefer, Denizcilik, Ticaret.
Sebepleri ve sonuçları açısından Hendek Gazvesi
Hendek Savaşı, Hz. Peygamber'in Bedir ve Uhud savaşlarından sonraki üçüncü büyük savaşıdır. Savaşın tarafları açısından, savaşta kullanılan taktikler bakımından, tarafların kayıpları yönünden diğer savaşlardan farklılıkları dikkat çekmektedir. Savaş 3 bin kişilik İslâm ordusuyla 10 bin kişilik Müşrik-Yahudi-Münafık müttefik ordusu arasında gerçekleşmiştir. Daha önceki ve daha sonraki savaşlardan farklı olarak Medine, şehrin etrafına hendek kazılarak korunmuş, sonuçta kalabalık sayıdaki orduların 20 günü aşkın mücadelesine rağmen her iki taraftan yaklaşık 14 kişi ölmüştür. Kuşatma, hicretin 5. yılı Şevvâl ayının 7. günü (1 Mart 627 Pazar) başlayıp Şevvâl ayının 27. günü (21 Mart 627 Cumartesi) sona ermiş, hendek kazım ve müttefik kuvvetlerin Medine'ye intikal süresi hariç yaklaşık 21 gün sürmüştür. Savaşın azmettiricisi Yahudilerdir. Antlaşmaya ihanetleri sebebiyle Medine'den sürülen Yahudiler, Mekkeli Müşriklerle ve diğer Müşrik kabilelerle, Medine içinde de Benî Kurayza Yahudileri ve Münafıklarla ittifak yapmışlardır. Müttefik kuvvetleri savaşa iten sebepler siyasî, dinî ve ekonomik endişelerken, Müslümanların savaşma sebebi meşru müdafaadır. Savaşın hem İslâm ordusu hem de müttefik kuvvetler açısından siyasî, askerî, dinî, sosyal ve ekonomik anlamda önemli sonuçları olmuştur. Bu savaş Müslümanların son savunma savaşıdır. Devam eden süreçte Müslümanlar otoritelerini kabul ettirmiş, müttefikler mağlup olup itibar kaybetmişlerdir. Savaşın gidişatını belirleyen Hz. Peygamber'dir. Kullandığı ve müttefiklerin de uymak zorunda kaldıkları hendek kazma taktiği, soğuk savaş, safları bölme gibi taktikler savaşta az sayıda kişinin ölmesini sağlamıştır. Hz. Peygamber istişareye dayalı, disiplinli, planlı bir şekilde mücadele etmiş, savaş için gerekli bütün imkânlarını seferber etmiş, bulduğu her fırsatta yaptığı dualarla Cenâb-ı Allah'tan yardım istemiş ve dilediği yardıma nâil olmuştur. Bu zafer bir anlamda kulun irade ve gayretiyle, Allah'ın yardımının birleşmesinin ürünüdür. Müttefik orduların mağlubiyetlerinde ordunun çok başlılığı, disiplinsizliği, farklı grupların amaçlarının bire bir örtüşmemesi etkili olmuştur. Neticede İslâmiyet'i tamamen ortadan kaldırmak amaç ve idealiyle Medine'ye saldıran müttefik kuvvetlerin ordusu beklemedikleri bir şekilde hezimete uğramışlar, siyasî, askerî, dinî, sosyal ve ekonomik anlamda ağır bedel ödemişler, bir daha Müslümanlara saldırma cesareti gösterememişlerdir. Müslümanlar ise hemen her alanda önemli kazanımlar elde etmişlerdir. Anahtar Kelimeler: İslâm Tarihi, Hendek Savaşı, Ahzâb Savaşı, Benî Nadîr, Benî Kurayza oldurulacaktır.
Kays Aylân Tribe from pre-İslamic age of ignorance to umayyads age
"Câhiliye Döneminden Emeviler Dönemine Kadar Kays Aylân Kabilesi" adlı bu çalışmada, Kays Aylân kabilesinin belirlenen dönem kapsamında öncelikle soyu, alt kolları ve yaşadığı coğrafya üzerinde durulmuştur. Ayrıca kabilenin sosyal, dinî ve kültürel hayatı hakkında bilgi verilmiş, Kays Aylân kabilesinin yaşadığı coğrafyada diğer kabilelerle kurmuş olduğu siyasî ve ekonomik ilişkiler ile kabilenin faaliyetleri incelenmiştir. İslâm dininin Mekke'de ortaya çıkmasıyla birlikte Kays Aylân kabilesinin gerek Mekke ve gerekse Medine dönemindeki genel durumu hakkında bilgi verilmiş ve kabilenin bu süreçlerde Hz. Peygamber'le olan ilişkileri ve İslâmlaşma süreci ele alınmıştır. Ayrıca kabilenin zikredilen süre içerisinde Dört Halife ile ilişkileri üzerinde durulmuştur. Anahtar Kavramlar: Adnânîler, Kays Aylân, Bedevî, Kabile, Câhiliye
Hz. Muhammed dönemi Medine Yahudileri ile ilişkiler (Rudolf Leszynsky'nin "Die Juden in Arabien zur Zeit Mohammeds" adlı eseri bağlamında)
Bu çalışmada; 1910 yılında Berlin'de neşredilen Rudolf Leszynsky'nin "Die Juden in Arabien zur Zeit Mohammeds (Muhammed Döneminde Arabistan'daki Yahudiler)" isimli eseri ele alınmıştır. Leszynsky kitabında, Hz. Peygamber döneminde Medine ve çevresinde ikâmet eden Yahudileri, onların sosyal-siyasî hayatlarını ve Müslümanlarla olan etkileşimlerini ele almıştır. Dolayısıyla bu dönem incelenerek Leszynsky'nin temas ettiği konular araştırılmıştır. Onun öncesinde ise Oryantalizm ve Alman oryantalizmine dair açıklamalarda bulunulmuştur. Konuları daha iyi anlamak adına Oryantalizme katkı sağlayan Leszynsky'nin çağdaşı bazı oryantalistlere de değinilerek eserleri hakkında kısaca bilgi verilmiştir. İşlediği konu itibariyle önemli bir döneme ilişkin eser veren Rudolf Leszynsky'nin hayatı hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Leszynsky, Abraham Geiger'in büyük yankı uyandıran "Was hat Mohammed Aus Dem Judenthume aufgenommen? (Muhammed Yahudilikten Ne Aldı?)" adlı eserine atıfta bulunarak, Hz. Peyagmber'in birçok öğretiyi Yahudilerden aldığını iddia etmiştir. İslâm tarihi kaynaklarında yer verilen konulara da değinen Leszynsky, bunları kendi bakış açısıyla değerlendirmiş ve çoğunlukla taraflı ifadelerle yorumlamıştır. Çalışmada İslâm tarihi ve oryantalist kaynaklar karşılaştırarak konulara açıklık getirilmeye, Medine Yahudilerine geçmeden önce Yahudiliğin başlangıcından itibaren Medine dönemine kadar geçen evreleri, yaşadıkları sürgünleri ve Tanrı ile yaptıkları ahitleri anlatılarak konu izah edilmeye, onların inanç esaslarına da değinilerek İslâmiyet ile benzerlik ve farklılıkları Leszynsky üzerinden kısmen ortaya konmaya çalışılmıştır. Yahudilerle ilişkilerin başlangıcı olan Hz. Peygamber'in Medine'ye hicretinden sonra, Müslümanlarla birlikte Medine'de bulunan gayri müslim kabileler arasında imzalanan antlaşmanın, Yahudilerle ilgili olan maddelerine ve sonucuna da kısaca değinerek Rudolf Leszynsky bağlamında, oryantalistlerin ve İslâm tarihçilerinin görüşlerini kaynakları ile karşılaştırarak tarafsız bir şekilde değerlendirme yapmaya özen gösterilmiştir.
Hz. Peygamber dönemi savaş ekonomisi
Bu çalışmanın ana teması Hz. Peygamber dönemi savaş ekonomisidir. Bununla bağlantılı olarak Hz. Peygamber'in harpleri organize etmek için izlediği politikanın içeriği, savaşların iktisadî gerekçeleri, savaşların finanse edilmesi, savaş gelirleri ve gelirlerin iktisadî hayat üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Araştırmamızın amacı, Müslümanların sosyal hayatında meydana gelen değişimlerde savaşların rolünü tespit etmektir. Bu bağlamda "Savaş sürecinin iktisadî hayat üzerindeki yansımaları nelerdir?" sorusu, yanıtlamaya çalıştığımız başlıca problemdir. Nitel araştırma yöntemini kullandığımız bu çalışmada, savaş ve ekonomi ilişkisini anlamaya yönelik temalar oluşturulmuştur. Birtakım olumsuz etkileri olmakla birlikte savaş sürecinin ekseriyetle Müslümanların lehine sonuçlandığı tespit edilmiştir. İslâm Devleti'nin ilk yıllarında ticaret, tarım, hayvancılık ve zanaattan oluşan geçim vasıtalarına ganimetler eklenmiş, idarecilik gibi yeni bir istihdam alanı oluşmuştur. Bu durum, başta devlet hazinesi olmak üzere Müslümanların gelirlerine ve iktisadî hayatın çeşitli alanlarına yansımıştır. Savaş gelirlerinin artmasıyla beytülmâl zenginleştiği için kamuoyuna yönelik harcamalarda devletin rolü gelişmiştir. Hayvancılık ve tarım gibi alanlarda önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Medine'nin ilk yıllarında iktisadî zorluklarla mücadele eden Müslümanların hayat şartlarında kayda değer gelişmeler yaşanmıştır. Henüz kurumsallaşma aşamasındaki İslâm Devleti'nin kısa süre içerisinde elde ettiği bu kazanımlar ise Hz. Peygamber'in savaş ekonomisi sürecinde izlediği politikanın önemine işaret etmektedir.
Hazreti Peygamber (sav) döneminde ekonomik hayat
Bu çalışmanın amacı câhiliye dönemi ekonomik yapısını göz önünde bulundurarak Hz. Peygamber (sav) dönemi ekonomik yapısını, ilk kaynakları temel alarak ve Hz. Peygamber'in (sav) ekonomik alanda ortaya koyduğu ilkeleri bir tarihçi nazarıyla incelemektir. Bu itibarla öncelikle câhiliye döneminde Hâşim tarafından ortaya konulan îlâf müessesi sayesinde önemli bir ticaret merkezi haline gelen Mekke, dinî bir görünüm arz etse de Mekkeli müşrikler için iktisadî bir kaynak olan Kâbe'nin de bulunmasıyla ekonomik açıdan bölgenin en güçlü şehirlerinden birisi olmuştur. Kureyş tarafından ortaya konulan ahmesîlik (hums) kurumuyla birlikte bölgenin ticaret merkezi olan panayırların burada ve civar yerlerde kurulmuş olması Mekke'yi daha da güçlü hale getirmiştir. 610 yılında Hz. Muhammed'e (sav) peygamberlik verilmesiyle İslâm'ın Mekke dönemi başlamıştır. İlk aşamada dayanışma ve yardımlaşmaya dayalı pasif bir ekonomik sistem oluşturan Hz. Peygamber (sav), Medine'ye hicretiyle birlikte İslâm'ın ekonomik yapısını ortaya koymuştur. Müslümanlara ait bir pazar yeri kurup buradan vergi alınmayacağı ve sabit mekanlar edinilmeyeceğini beyan ederek pazarı ticaret açısından cazip hale getirmiştir. Medine pazarından uygulattığı alışveriş ilkeleriyle cahiliye ve İslâmî dönemin ekonomik yapısının farkını ortaya çıkarmamızı sağlamıştır. Buna ilaveten tarım ve hayvancılık konusunda teşvikte bulunmuş, boş arazileri tarıma açmayı emretmiştir. Kişinin en hayırlı kazancının el emeği olduğunu söyleyip, Müslümanları zanaat işlerine yönlendirmiştir. Medine'ye hicretiyle birlikte ticaret konusunda mâhir v olan muhacirler ile tarım konusunda bölgenin en iyileri olan Ensar'ı birbiriyle kardeş ilan edip şehirde üretim-ihracat döngüsünün kurulmasını sağlamış, böylelikle siyasî açıdan güçlenen Medine İslâm devleti ekonomik olarak da güçlenmeye başlamıştır.
Erken dönem İslam tarihinde kadının savaşlardaki rolü
Câhiliye ve Hz. Peygamber dönemi savaşlarında kadınların varlığını konu edinen çalışmamızda ilk olarak bu devrin kadınlarının sosyal, ekonomik, siyasi, etnik ve kültürel bağlamda durumlarının ortaya konulmasıyla birlikte İslâm'da savaş kavramının tanım ve niteliği ile Câhiliye savaşlarının mâhiyetine değinilmiştir. Kadınların yaratılış îtibâriyle bedenen erkeklere göre daha zayıf olmaları hasebiyle savaşların asıl taraflarının erkekler olduğu yaygın bir kabül olsa da çalışmamızda zikri geçen dönemlerde kadınların da savaşlarda göstermiş oldukları yararlılıkların azımsanamayacak boyutta olduğu anlaşılmaktadır. Sistematik ve kronolojik olarak târihî kavramlar, olaylar, kişiler ve dönemleri konu edinen çalışmamızda tümevarım metodu takip edilmiştir. Haberlerin tespitinde esas olarak ilk geçtikleri temel kaynaklardan âzamî ölçüde yararlanılırken, muahhar müelliflerin ve muâsır araştırmacıların eserlerinden de istifâde edilmiştir. Savaşan askerlere tıbbî yardımlarda bulunma, su taşıma, yemek yapma gibi geri planda bir takım hizmetlerde bulunan kadınlar zarûriyet halinde bizzat çarpışmalara da dâhil olmuşlardır. Çalışmamızda müslümanlara savaşlar münâsebetiyle katkı sunan kadınların sayısı altmış dört iken, müşrikler bağlamında tespit ettiğimiz kadınların sayısı yirmi dokuzdur.
Mekânın üretimi: Hz. Muhammed dönemi Medîne'de gündelik hayat
Mekânın üretimi kuramı üzerinden inşâ edilen bu tez çalışmasında Hz. Muhammed döneminde mekân ve mekânın üretimi süreçleri gündelik hayata yansıması boyutuyla ele alınmaktadır. Henri Lefebvre'in önerdiği mekân dönemselleştirmesinden yola çıkarak tez çalışmasında tesisinden (Yesrib) Hz. Muhammed'in vefatına kadar Medîne'de birbirine müteakip tarihsel mekân (hicrete kadar), kutsal mekân ve mutlak mekân gibi çeşitli mekânların üretildiği varsayımı öne sürülerek bu durumun gündelik hayatta ortaya çıkarttığı değişim ile dönüşümün boyutları irdelenmektedir. Aynı zamanda bu tez çalışmasında toplumsal mekânın incelenmesi için mekânsal üçlü teoremiyle Medîne'de toplumsal mekânın algılanan, yaşanan ile tasarlanan boyutları da ele alınmaktadır. Mekâna dair kuramsallaştırmalardan ilk önce 'Mekânın Üretimi' çalışmasının yapısal bir okumasına dayanan bu tez çalışması çok çeşitli –marxist, leninist- gündelik hayat tanımlamaların karşılaştırılması ve içeriğe uygun bir formda zaman-mekân bağlamında yeniden okunmasıyla ilk, benimsediği yöntemsel çerçeve bakımından ise niteliksel bir çalışmadır.
Seyyid Hüseyin Nasr ve "Muhammed: Man of God" adlı eseri çerçevesinde siyere bakışı
İslam'ın anlaşılması ve yaşanmasında çok önemli bir konumu olan Hz. Peygamber'in hayatını, söz ve davranışlarını tespit etmek ve aktarmak için sayısız eser yazılmıştır. Bu konuda oluşan literatür giderek gelişmiş, siyer haricinde yeni türlerin oluşumuyla birlikte muazzam bir seviyeye çıkmıştır. 19. yüzyılla birlikte Batıda meydana gelen düşünsel ve bilimsel değişimler İslam dünyasını da etkisi altına almıştır. Modern tarih telakkilerinin ve birtakım paradigmaların tesiri ile klasik döneme ait tarih kitapları ve muhtevaları sert bir eleştiriye tabi tutulmuştur. Modern dönemde siyere dair yazılan eserlerde peygamberin siyasi, askeri ve beşeri yönleri daha fazla öne çıkarılmaya başlamıştır. Buna mukabil onun peygamberlik yönü, vahiy ekseninde Allah ile arasındaki ruhi ve manevi yön ile ilahi koruma ve gözetimin onun hayatına yansımalarını içeren olağanüstülüklerin anlatıldığı rivayetler modern siyer eserlerinde yer bulamamışlardır. Seyyid Hüseyin Nasr, batı dillerinde Hz. Peygamber'in siyasi, askeri ve beşeri yönlerini anlatan çok sayıda eserin olduğunu fakat O'nun peygamberliğinin manevi yönünü ve hayatında cereyan eden olayların derin manalarını inceleyen çalışmaların az olduğu kanaatindedir. Nasr, bu eserde modern ve şüpheci zihinlerin tereddütler oluşturduğu hususları geleneksel İslam düşüncesi ışığında açıklamaya çalışmaktadır. Bu sayede ilk kaynaklara erişim imkanı olmayan genç okuyucu kitlesine geleneksel literatürden beslenen güncel bir peygamber sunumu yapmayı hedeflemiştir. Anahtar Sözcükler: Seyyid Hüseyin Nasr, Siyer, Hz. Muhammed (s.a.v.), Peygamber Tasavvuru
Asr-ı Saâdet'te değerler eğitimi
21. yüzyıldaki siyasî ve ekonomik gelişmeler, özelde bireyin genelde ise toplumun hayatında hızlı bir dönüşüme sebep olmuş; bu hızlı değişim bireyin topluma olan uyumunu zorlaştırarak değer bunalımına neden olmuştur. Söz konusu probleme çözüm arayışında değerler eğitimi, bütün dünyada ilgi odağı haline gelmiş; ancak yapılan teorik çalışmaların pratiğe yansımasında karşılaşılan güçlükler, dinin temel kaynağı konumundaki nassın bu çerçevede yeniden incelenmesini zorunlu kılmıştır. Değerlere kaynaklık teşkil eden İslâm dininin, erdemli bir toplumun inşasında ortaya koyduğu ahlakî prensipler ve Hz. Muhammed'in (s.a.v.) bu değerleri topluma benimsetme sürecindeki eğitim stratejisi çalışmamızın temel konusunu teşkil etmiştir. Kaynak taraması yapılarak dokümantasyon metodunun kullanıldığı araştırmamızda öncelikle değer kavramı üzerinde durulmuş daha sonra da Asr-ı Saâdet'te değerler eğitimi sürecinin arka planı ele alınmış; son bölümde ise temel kaynaklardan yola çıkılarak Hz. Peygamber'in eğitim sistemine yön veren temel ahlakî değerler ve bu değerleri topluma benimsetme sürecinde kullandığı yöntemler ortaya konulmuştur. İslâm dini, on dört asır önce Hz. Muhammed'in (s.a.v.) örnek şahsında ortaya koyduğu bu prensiplerle günümüze ışık tutmakta, değerlerin topluma kazandırılmasında çağlara ve nesillere hitap eden eşsiz prensipler ortaya koymaktadır.
İslâm hukukuna göre günümüzde ganimetlerin paylaşımı
Tarih boyunca savaşlar kaçınılmaz bir hal almıştır. Bu savaşlar sonucunda galip olan taraf, mağlup olan taraftan ele geçirdikleri menkul veya gayrimenkul mal varlıkları ve esirleri "ganimet" olarak almıştır. Câhiliye dönemindeki Araplarda kabile sistemine dayalı toplum yapısı ve çöl ikliminin zor şartları genelde ganimet almaya yönelik savaş ve baskınlara sebep olmuş ve bu savaş ve baskınlarda genel olarak ahlâkî bir kural veya adalet anlayışının da olmadığı görülmüştür. Ganimette en büyük payı kabile reisi komutan vasfıyla kendine almış, ganimetin geri kalanı ise rastgele dağıtılmıştır. İslâm gerek savaşta gerekse savaş sonrası ganimetlerin taksiminde belli kurallar getirerek toplumların veya devletlerin savaş anlayışlarına medeniyet getirmiştir. Allah Teâlâ âyet-i kerîmelerde ganimet ve taksimi ile alakalı hükümleri bildirmiş, Hz. Peygamber de bu hükümleri tatbik etmiştir. Bu tez çalışmasında, ganimet taksimiyle alakalı Kur'ân'da bildirilen hükümlerin Hz. Peygamber ve onun yolundan giden "Dört Halife" döneminde nasıl uygulandığı tespit ettik, böylece günümüzde ganimet taksiminde uyulması gereken kural ve düzenlemelerin nasıl olması gerektiği hakkında bir sonuca vardık.
Ortaokullarda seçmeli din derslerinin öğrenci görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi: Gaziantep ili örneği
Türkiye'de eğitim sisteminde meydana gelen en köklü değişimlerden biri şüphesiz seçmeli din derslerinin getirilmesidir. Bu değişiklikle birlikte artık isteyen öğrenciler zorunlu Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersine ilaveten Hz. Muhammed'in Hayatı, Kur'an-ı Kerim ve Temel Dini Bilgiler derslerinin seçme imkanına kavuşmuşlardır. 2012-2013 yılı itibariyle uygulamaya konulan bu dersler veli ve öğrenciler tarafından ziyadesiyle teveccüh görmüş ve büyük bir açığı kapama fırsatı olarak algılanmıştır. Çalışmamız ortaokullarda eğitim görmekte olan öğrencilerin bu dersleri seçerken güttükleri amaç ve beklentilerini, derslerden memnuniyetlerini belirlemektir. Çalışma anket yöntemi kullanılarak Gaziantep ilinde 8 okulda 574 öğrenciyle yapılmştır. Elde edilen veriler ışığında seçmeli derslere olan ilgi, derslerin tercih edilme sürecinde etkili olan faktörler, dersin sonraki yıllarda tercih edilip edilmeyeceği gibi konularda bulgu ve değerlendirmeler yer almaktadır. Anahtar kelimeler: Din Eğitimi, Seçmeli Dersler, Hz. Muhammed'in Hayatı, Temel Dini Bilgiler, Kur'an-ı Kerim.
Hz. Muhammed'in Kur'ân-ı Kerîm'de tezkiyesi (Objektif birçalışma)
Bu çalışmada, Kur'ân-ı Kerîm'in, Hz. Muhammed aleyhi's-salâtü ve's-selâm, kendisine yöneltilen iftira ve şüphelerinde nasıl tezkiye ve tenzih ettiği, bunlardan uzak ve beri olduğunu ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu doğrultuda söz konusu mevzuya dair Kur'ân-ı Kerîm'den geçen bütün âyet-i kerîmeler muteber klasik ve modern tefsirlerden yararlanarak analiz edilmiş, objektif bir tefsir yaklaşımı benimsenmiştir. Çalışma bir giriş ve üç bölümden meydan gelmektedir. Giriş bölümünde araştırmanın problemi, amaç ve önemi açıklanmış, benimsenen yöntem ortaya konmuştur. Bu bölümde ayrıca araştırmanın önemli ve kilit görülen kelime ve terimleri açıklanmıştır. Birinci bölümde Hz. Muhammed aleyhi's-salâtü ve's-selâmın ahlakının Kur'ân-ı Kerîm'deki tezkiyesi ele alınmış, makamının üstünlüğü ve bedeni bakamından tezkiyesi üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde müşrik ve inkârcıların Hz. Muhammed'e yönelttikleri iftiralar ve Kur'ân-ı Kerîm'in bunları nasıl karşıladığı ve peygamberi tezkiyesinden bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde ise oryantalistlerin Hz. Muhammed aleyhi's-salâtü ve's-selâma yönelik iftira ve karalamaları üzerinde durulmuştur. Çalışma sonuç ve tavsiyeler bölümüyle son bulmuştur. ANAHTAR KELİMELER: Hz. Muhammed, Kur'ân-ı Kerîm, tezkiye, iftira. Ocak 2022, 161 Sayfa
Hz. Muhammed (S.a.v) ve İletişim
Hz. Muhammed (s.a.v) peygamberlik görevi yanında iletişimsel açıdan da yüksek meziyetlere sahipti. Hz. Peygamber insani ve toplumsal özellikleri dikkate alarak, mesajlarını insanlara iletmiştir. Peygamber'in hayatında iletişimin olmadığı anlar yok denebilecek kadar azdır. O etkili iletişimi çok iyi kullanmıştır. Alıcının yaşını, zekâ durumunu, duygularını göz önünde bulundurarak iletişim kurmuştur. İslam dininin temelini atarken ve insanlara insanca yaşama idrakini kazandırırken, bir iletişim uzmanı hassasiyetiyle, bilgisiyle davranmıştır. Hz. Peygamber'in iletişim yaklaşımları insanları kendisine yaklaştırmış, söylediklerine ilgiyi arttırmıştır. O içinde yaşadığı toplumun bir ferdi olarak davranışlarıyla da insanlar için örnek olmuştur. Hz peygamber sadece inanan insanları değil, hangi dine mensup olursa olsun bütün insanları önemsemiş ve onlarla da özenle ve seviyeli bir biçimde iletişim kurmuştur. Bir peygamber olarak Hz. Muhammed'in gerek dini tebliğ ederken, gerekse muhatap olduğu hedef kitleyle iletişim kurarken uyguladığı yaklaşımları bu çalışmada irdeledik. Hz. Peygamber'in peygamberlik görevini yerine getirirken uyguladığı iletişim yöntemleri o günün insanında büyük etki yaptığı, tutum ve davranış değişikliğine sebep olduğu gibi, günümüz çağdaş toplumlar için de mesajlar barındırmaktadır. Bu çalışma, Hz. Peygamberin sözlü, sözsüz ve yazılı iletişim yöntemlerini, modern iletişim bilimi verilerinden de yararlanarak incelemeyi amaçlamaktadır.
Dövme yapmak ve yaptırmakla ilgili hadislerin incelenmesi
Kökeni çok eskilere dayanan, insan vücuduna yapılan dövme, cahiliye döneminde Araplar arasında yaygın bir gelenekti. Her toplumda yapılış amacı farklı olmakla beraber genel olarak kadınlar arasında yapılıyor ve güzel görünmeyi temsil ediyordu. Hz. Peygamber (s.a.v.) döneminde de bu gelenek devam etmiş ve Hz. Peygamber'in sözleriyle dövme yapmak ve yaptırmak yasaklanmış, bu fiili yapanların ise Allah (c.c) tarafından lanetleneceği vurgulanmıştır. Konu ile ilgili hadisler Kütüb-i Tis'a başta olmak üzere birçok kaynakta yer almıştır. Çalışmamızda isnâdları farklı olan hadis metinlerine yer verilerek râviler değişse de metinler arasında bariz bir farklılık olmadığı görülmüştür. Çalışmamıza konu olan eserlerde dövme yapmak ve yaptırmakla ilgili altmış beş rivâyet tespit edilmiştir. Yirmi bir rivâyetin isnâdında zayıf ve meçhul râvilerin bulunmasından dolayı isnâdı zayıftır. Geriye kalan kırk dört rivâyetin isnâdı sahîhtir. Ayrıca bu rivâyetler dokuz sahâbe ve beş tabiinden nakledilmiştir. Zayıf târikler, diğer râvilerden sahîh olarak gelen isnâtlarla desteklendiğinden dövme yapmak ve yaptırmakla ilgili rivâyetlerin sahîh olduğu, Hz. Peygamber (s.a.v.)'in bu fiili kesin olarak yasaklayıp bu fiili yapanların Allah (c.c.)'ın rahmetinden uzak kalacağını bildirdiği söylenebilir. Dövmenin yapılış amacı birden fazla olmakla beraber her toplumda aynı anlamı ifade etmediğini, fakat dini açıdan bakıldığında bedende kalıcı değişiklik oluşturması ve bu işlemin vücuda eziyet vermesinden dolayı yasaklandığıdır. Ayrıca dövme sağlık açısından riskli bir işlem olup psikolojik açıdan kişileri etkileyen bir uygulamadır.
الاتفاقيات السريةعلى الإسلام من بداية الإسلامإلى نهاية الدولة العباسية
تناولالبحثالاتفاقيات السرية)المؤامرات(كفار قريش على دين الإسلام في عصر النبّوة قبل الهجرة،كيف واجهها المسلمون، والنتائج التي ترتبت عليها في تلك المدة، ووكذلكالمؤامراتبعد الهجرة،وهذهكانتمؤامراتداخليةتمثلت بمؤامرات المنافقين واليهودالذينكانوايسكنونالمدينة، وأخرى خارجية تمثلت في مؤامرات كفار قريش التي استمرت بعد الهجرة إضافة إلى المؤامرات التي قام كذلك تناول البحث المؤامرات في عصر الخبها الفرس والروم، ولافة الراشدة التي أدت إلى قتل ثلاثة خلفاء، وهم عمر بن الخطاب، وعثمان بن عفان، وعلي بن أبي طالب (رضي الله عنهم)،والمؤامرات فيالخلافتينالأمويةوالعباسية. إن أكبر مشكلة في البحث هي أن هذه المؤامرات كانت سرية تجري في الخفاء في الوقت الذي يظهر أصحابها أن هدفهم منها هو الإصلاح، حتى أن بعض الطيبين من المسلمين انظموا تحت لوائهم، والمشكلة الأخرى أن أكثر المؤرخين ذكروا كل ما تناقله الناس من أخبار هذهالمؤامراتدونما تمحيص وتحليل لبيان الصدق من الكذب، فضلا عن أن بعض الذين كتبواكانوا يكتبون بتأثير من آراءهم المذهبية، ومشكلة أخرى وهي الفاصل الزمني الذي يفصلنا عن هذه الأحداث، وإنالتأريخ غالبا ما يكتبه المنتصر الذي يجعل من الحق كل الحق معه هو لا من الخاسر الذي يكون هوالمحقّ. الكلمات المفتاحية:المؤامرات،عصرالنبوة،الخلافةالراشدة،الأموية،العباسية
Hz. Muhammed döneminde emân
Emân, "güvence altına almak, himaye etmek, can güvenliğini sağlamak" anlamlarında kullanılmaktadır. Bu araştırmamızda, emân uygulamalarının kapsamlı bir şekilde değerlendirilebilmesi için öncelikle emân vermek için kullanılan kavramlar ele alınmıştır. Bu kavramlardan yola çıkarak, İslâmî döneme geçişte kazandığı yeni anlam ve uygulama alanları arasında bir kıyaslamaya yer verildi. Emân verme şartları yanında, sözlü ve yazılı emân uygulamasına örnekler verildi. Emân isteme hususunda ihtiyaç halinde din ayrımı gözetmeksizin can güvenliğini sağlayabilecek kimselerden himaye istenmesine yönelik örneklere yer verildi. Emân vermenin, İslâm tarihinde önemli bir yere sahip olan Hicrete katkısı üzerinde duruldu. Müslümanlar, Mekke döneminde himayeye daha çok ihtiyaç duymaları sebebiyle emân alan durumunda iken Medine'ye hicretten sonra İslâm?ın hızla yayılmasıyla ve kazanılan savaşlarla artık emân veren konumuna gelmişlerdir. Mekke'nin fethiyle birlikte ise umumî bir emân uygulamasıyla karşılaşıyoruz. Peygamberliğini ilan etmesinden sonraki süreçte Hz. Peygamber'in şahsına ve beraberindeki Müslümanlara çok ağır hakaretler ve işkenceler yapılmıştı. Her türlü kötülüğün yapıldığı bu süreçte Hz. Peygamber?in, emân isteyenlere karşı nasıl merhametle davrandığının örnekleri gösterilmiştir. Hz. Muhammed dönemi emân uygulamalarında, intikam duygusuyla hareket edilmeyerek umumiyetle af yolunun tercih edildiği ortaya çıkmaktadır. Emân verildikten sonra İslâm'a karşı önyargılarından kurtularak Müslüman olan kimseler dikkat çekmektedir. Tezin hazırlanmasında, kavram incelemesinde lügatlerden, emân uygulaması örnekleri için siyer, megâzî, tarih ve hadis kitaplarından yararlanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Emân, Himaye etmek, Civâr, Can güvenliği, Güvence altına almak.
Hz. Muhammed Döneminde es-Süleym kabilesi lideri Şair Abbas b. Mirdâs ve faaliyetleri
Hz. Muhammed döneminde es-Süleym kabilesi lideri şair Abbas b. Mirdâs ve faaliyetleri adlı çalışmamız Giriş bölümü hariç üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Şair Abbas b. Mirdâs'ın kabilesi, yaşadığı bölge, Câhiliye dönemi, Hz. Muhammed dönemi, kabilenin önemli şairleri, Süleym şairlerinin nahivdeki yeri, kabilenin İslam öncesi dönemde Kureyş kabilesi ile olan ilişkisi ele alınmıştır. İkinci bölümde Abbas b. Mirdâs'ın hayatı, ismi, soyu, doğum tarihi, ailesi, eşi çocukları, Müslüman olmadan önceki yaşamı, Câhiliye dönemi şiir örnekleri, Abbas b. Mirdâs'ın Hz. Muhammed dönemi yaşamı, Müslüman oluşu, katıldığı savaşlar, müellefe-i kulub'dan sayılması, rivayet ettiği hadis, ölümü, kabile içindeki yeri, gibi konulara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde Abbas b. Mirdâs'ın Arap şiirindeki yeri ve etkisi, Câhiliye şiiri ve özellikleri, Abbas b. Mirdâs'ın şiirleri ve konusu, Hz. Muhammed döneminde Arap şiirinin özellikleri, Abbas b Mirdâs'ın şiirleri ve tahlilleri yapılmıştır. Anahtar kelimeler: Abbas b. Mirdâs, Şiir, Câhiliye, Hz. Muhammed, Kabile.
Hz. Peygamber Döneminde şehitlik
Şehitlik konusunun İslam Tarihinde, özellikle de günümüz dünyasında önemli bir yeri olduğu bilinmektedir. Kur'an-ı Kerim birçok ayetlerle şehitliğin faziletlerini ortaya koyarken, Hz. Peygamber de ilgili hadis-i şeriflerde bu konu üzerinde durmuş, şehitliğin çeşitlerini, şartlarını, dünyada ve âhirette kazandırdıklarını ayrıca kimlerin hangi durumlarda şehit sayılabileceğini detaylı bir şekilde açıklamıştır. Hz. Peygamber dönemi şehit algısı ve bu dönem şehitleri çalışmamızın ana konusunu oluşturmaktadır. Bu kapsamda Hz. Muhammed'in (s.a.s.) Peygamberlik döneminin on üç yıllık Mekke bölümünde iki sahabe, on yıllık Medine bölümünde ise yüz yetmiş dört olmak üzere toplam yüz yetmiş altı sahabenin şehit edildiği bilinmektedir. Bir Peygamber olarak Hz. Muhammed (s.a.s.) toplumun her kesimini kucaklamış, korumuş ve gözetmiştir. Bu kesimler içerisinde özellikle şehit aile ve çocuklarına özel ilgi göstermiş, psikolojik destek sağlamış, elinden gelen maddî ve manevî yardımı esirgememiştir. Duruma göre, bazen muhtaç olanları doğrudan himâyesi altına almış, bazen onların kederlerine gözyaşlarıyla ortak olmuş, bazen de şehitlerin ahiretteki yüksek payelerini hatırlatarak geride kalan yakınlarını teselli etmiştir. Anahtar Kelimeler: Şehid, Kur'an ve Hadis-i Şeriflerde Şehidlik, Şehid Sahabeler ve Şehit Aileleri.
Bi'set'ten Habeşistan hicretine kadar (610-615)ilk muhalif liderler ve muhalefetleri
Muhalefet kavramı çok eski bir kavram olmasına rağmen 20.yüzyılın ilk başlarına kadar neredeyse bir tanıma bile sahip değildi. Siyaset Bilimi, Tarih ve Sosyoloji muhalefeti tek başına konu olarak bile ele almıyor, onu alt başlıkların içerisinde anlamlandırmaya çaba sarf ediyordu. Bu şekilde yapmalarının temel nedeni muhalefeti bunlardan soyutlayamamalarıydı. Muhalefet, "h-l-f " kökünden gelen Arapça bir kavramdır. Herkesin ayrı bir yol tutması ve görüş ayrılığı anlamına gelmektedir. Bununla birlikte muhalefet kavramının anlaşılabilmesi için sözlük ve terim anlamlarının da açıklığa kavuşturulması gerekir. Kesin ve keskin bir çizgiyle olmasa da muhalefet kavramını iki kısma ayırmak mümkündür. Bunlar; yapısal ve kurumsal muhalefettir. Bahsedilen muhalefet türleri incelendiğinde Hz. Peygamber'e yapılan muhalefetin her iki kuramla da alakalı olduğu görülecektir. Muhalefet türlerinin Hz. Peygamber'e uygulanış biçimi incelendiğinde muhalefetin dini, siyasi, iktisadi, sosyoekonomik ve bireysel boyutları olduğu görülecektir. Muhalefetin boyutlarını ortaya koyan bu sebepler bize muhaliflerin bir portresini de sunmaktadırlar. Bu portredeki muhalif tip; inkârcı, kibirli, zalim, inatçı, alaycı, tehditçi, zenginlikten şımarıp azgınlaşmış ve batıl inançlara körü körüne bağlı bir tiptir. Biz de tezimizde bu tipi tarif etmeye gayret gösterdik. Birinci bölümde bu muhalif tipi ortaya çıkaran sebepleri, ikinci bölümde de bu muhalif tipin ilk temsilcilerini tanıttık. Anahtar Kelimeler: Bi'set, Muhalefet, Mekke Liderleri, Hz. Peygamber, Kur'an'da muhalif liderler, İlk Muhalifler.