Rize Çay Çarşısının ekolojik sürdürülebilirlik ve bütüncül peyzaj yaklaşımlarıyla değerlendirilmesi

Bu çalışma, Rize Çay Çarşısı'nın ekolojik ve bütüncül planlama ilkeleri doğrultusunda değerlendirilmesini amaçlamakta; alanın yapısal, bitkisel, işlevsel ve çevresel boyutlarını çok yönlü bir yaklaşımla analiz etmektedir. Araştırma sürecinde nitel veri toplama yöntemleri kullanılmış; literatür taramasına ek olarak sahada yapılan gözlemlerle alanın peyzaj bileşenleri, mekânsal organizasyonu, erişilebilirlik düzeyi, bitkisel düzenlemeleri ve çevresel sürdürülebilirlik potansiyeli değerlendirilmiştir. Analizler sonucunda, Çay Çarşısı'nın estetik değerler açısından güçlü olduğu, yerel mimariye ve kültürel kimliğe referanslar taşıdığı tespit edilmiştir. Ancak geçirgen yüzey eksikliği, sınırlı yeşil alan kullanımı, yağmur suyu yönetimi yetersizliği, sosyal erişilebilirlikteki eksiklikler ve biyolojik çeşitliliği desteklemeyen bitkisel yapı gibi sorunlar, alanın çevresel ve sosyal sürdürülebilirliğini sınırlamaktadır. Ayrıca, yenilenebilir enerji kullanımı ve doğa temelli altyapı çözümlerine yeterince yer verilmediği belirlenmiştir. Çalışmanın öneriler bölümünde, sürdürülebilir ve kapsayıcı kamusal alan tasarımlarına katkı sağlayacak stratejiler geliştirilmiştir. Bu kapsamda, yapay zekâ destekli planlama yaklaşımının sunduğu olanaklardan yararlanılarak; otomatik alan analizi, bitkisel tasarım modellemesi, enerji-su yönetimi optimizasyonu, kullanıcı akışı takibi ve sanatsal öge önerileri gibi dijital araçların gelecekteki projelerde kullanılması gerektiği vurgulanmıştır. Rize Çay Çarşısı özelinde geliştirilen bu öneriler; doğayla uyumlu, estetik, işlevsel ve kullanıcı dostu mekânlar oluşturulmasına yönelik model bir yaklaşım sunmaktadır. Sonuç olarak, Çay Çarşısı'nın sahip olduğu kültürel ve mekânsal değerlerin korunarak, çevresel ve teknolojik sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda yeniden yapılandırılması gerekmektedir. Bu bağlamda çalışma, yerel kimlik ile çevresel sorumluluğu buluşturan; veri odaklı, doğa temelli ve katılımcı yaklaşımlara dayanan yeni nesil bir planlama perspektifi ortaya koymaktadır.