Özümseme kapasitesinin doğrudan yabancı yatırımın gelir eşitsizliği ve verimlilik üzerine etkilerindeki rolü

Bu tez, doğrudan yabancı yatırım (DYY) girişlerinin gelir dağılımı eşitsizliği ve verimlilik artışı üzerindeki etkilerini, özümseme kapasitesinin rolü ile birlikte incelemektedir. Geleneksel teoriler, DYY'ın eşitsizliği azaltma ve verimliliği artırma yoluyla gelişmekte olan ekonomilerde olumlu sonuçlar doğurduğunu öne sürerken, bu ilişkilere dair ampirik kanıtlar kesin değildir. Bu farklılıklar, gelir eşitsizliği veya verimlilik artışının DYY girişlerine verdiği farklı tepkilerden kaynaklanabilir ve alıcı ülkelerin özümseme kapasitesi gibi kendilerine özgü ayırt edici özellikleri ile açıklanabilir. Bu çalışma, DYY-eşitsizlik ve DYY-verimlilik ilişkilerinde dağılımsal heterojenliği detaylı bir şekilde incelemek için, denetimsiz model tabanlı kümeleme tekniği olan sonlu karışım modelini (SKM) kullanarak farklı bir ampirik yaklaşım sunmaktadır. Ardından, çalışma DYY'ın eşitsizlik ve verimlilik artışındaki heterojen etkileri üzerinde koşullu bir faktör olarak özümseme kapasitesinin rolünü araştırmaktadır. Bu amaçla, 26 gelişmekte olan ülkenin panel verileri kullanılarak ülke bazlı bir özümseme kapasitesi endeksi oluşturulmuştur. DYY-eşitsizlik ilişkisine odaklanan ilk bölüm, DYY'ın üç kümede farklı etkilerini ortaya koymaktadır. DYY-verimlilik ilişkisine odaklanan ikinci bölüm ise, iki küme üzerinden farklı etkileri tanımlamaktadır. Spesifik olarak, bulgularımız DYY'ın bir kümede gelir eşitsizliğini iyileştirdiğini, başka bir kümede anlamlı bir etki göstermediğini ve üçüncü kümede ise kötüleştirdiğini ortaya koymaktadır. Ek olarak, özellikle nitelikli beşeri sermaye açısından özümseme kapasitesi yüksek olan ülkelerin DYY'ın gelir dağılımı üzerindeki olumsuz etkilerini azaltma konusunda daha avantajlı konumda olduğu tespit edilmiştir. DYY'ın verimlilik üzerindeki etkisi ile ilgili olarak ise, sonuçlarımız DYY'ın bir kümede verimlilik artışı üzerinde olumsuz, diğer kümede olumlu bir etkisine işaret etmektedir. Ek olarak, nitelikli beşeri sermaye, güçlü kurumlar, gelişmiş finansal ve altyapı gelişimine sahip olan yüksek özümseme kapasiteli ülkelerin, verimlilik artışı üzerinde olumlu DYY etkileri deneyimleme olasılıkları daha yüksektir.