Rus ve Bizans tarihinde Varegler (IX. yüzyıldan XIII. yüzyıl başlarına kadar)

IX. yüzyılda Slav ve Fin-Ugor halkları tarafından Varegler olarak takdim edilen İskandinavyalıların Kuzeydoğu Avrupa topraklarından kovulmaları ve bir süre sonra Vareglerin yine bu topraklara davet edilmeleri, Ortaçağ Doğu Avrupa tarihinin dönüm noktalarından biri olarak algılanmaktadır. Şöyle ki bahsi geçen topraklardan uzaklaştırılan İsveç veya Norveç Vareglerinin yerine gelen Vareg-Ruslar kuzey, güney ve doğu istikametinde politik ve ekonomik açıdan büyük değişimlere zemin hazırladılar. 862 senesinde Vareg-Rus Knezi Rurik, Kuzeydoğu Avrupa bölgesinde Rurikoviç hanedanının temelini attı. Artık X. yüzyılın başlarına doğru Rurik'in halefleri güçlü bir devlet tesis ederek Hazar Kağanlığı ve Bizans İmparatorluğu gibi büyük siyasî kuvvetler için tehlike oluşturmaya başladılar. Neticede Hazar Kağanlığı kuzeyli düşman tarafından tarih sahnesinden silindi. Bizans ise XI. yüzyılın ortalarına kadar Vareg-Rus knezleri ile siyah beyaz niteliğinde bir takım siyasî münasebetler yaşamak zorunda kaldı. X. yüzyıl Bizans-Kiev dış siyasetinin en yoğun dönemi olarak bilinmektedir. Kiev Knezliği 907/911 ve 941/944 senelerinde gerçekleştirilen seferler sayesinde Bizans'ın siyasî ve ekonomi hayatında yer almya başladı. Neticede Vareg-Ruslar önemli ticarî imtiyazlar kazanarak güney ticaretine girme ve ayrıca ücretli muhafızlar olarak imparatorluk ordusunda görev yapmak hakkı kazandılar. Knez Svyatoslav (967-971) ve helefi Knez Vladimir'in (987-989) ise hem dost hem de düşman sıfatıyla Bizans tarihinde yer aldıkları görülmektedir. Özellikle Vladimir'in dönemi Bizans-Kiev ilişkileri açısından doruk noktası olarak kabul edilebilir. Zira Vladimir Makedonya hanedanına mensup Prenses Anna ile evlenerek, kuzeydeki barbarlar ile güneydeki elit tabaka arasında ilk kez akrabalık bağlarının oluşmasına vesile oldu. XI. yüzyıldan itibaren Bizans-Kiev ilişkilerinde solgun şeklinde adlandırabileceyimiz bir dönem başladı. Zira bahsi geçen dönemde Rus Devleti Moğol istilasına kadar uzun yıllar boyunca devam edecek olan büyük bir iç savaşa sürüklenmişti. Bu iç savaş Rusya'nın toplumsal, siyasî ve ekonomik hayatına olumsuz etki yapmış ve devletin dış siyasete odaklanmasına pek de izin vermemiştir. Neticede 1046'dan sonra Bizans İmparatorluğu kuzeyden gelen düşman tehlikesinden kurtulmuş oluyordu. Anahtar Kelimeler: Vareg, Rus, Bizans, Knez Rurik, Kiev, İskandinavya, İstanbul, Rurikoviçler.