Sadreddinzâde'nin Beyzâvî Tefsiri hâşiyesinin tahkiki ve dil açısından incelenmesi

Sadreddin Zâde'nin Beyzâvî Tefsiri üzerine yazdığı hâşiye, İslâmî ilim mirasında öne çıkan seçkin çalışmalardan biri olup, Kur'ân-ı Kerîm metinlerinin dilbilimsel bir yaklaşımla incelenmesi ve yorumlanmasına dair özgün bir katkı sunmaktadır. Bu araştırma, söz konusu hâşiyenin yazma nüshasının tahkikini gerçekleştirmeyi ve onu derinlemesine dilbilimsel bir incelemeye tabi tutmayı amaçlamaktadır. Böylece müellifin tefsirinde kullandığı nahiv ve belagat unsurları ortaya çıkarılacaktır. Bu çalışma, Sadreddin Zâde'nin hâşiyede ele aldığı dilbilimsel metinleri analiz etmeye odaklanarak, müellifin Kur'ân ayetlerinin kapalı anlamlarını açıklama yöntemini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, garîb kelimelerin tefsiri, cümlelerin nahiv yapılarının açıklanması ve belagat inceliklerinin derinlemesine ele alınması gibi konular incelenmektedir. Ayrıca, müellifin kaynakları ve kendisinden önceki dilbilim ve tefsir ekollerinden nasıl etkilendiği de araştırmanın temel başlıklarından biridir. Araştırmacı, yazma metnin tahkikinde mevcut el yazmalarını esas almış, iki nüshayı karşılaştırarak en doğru ve güvenilir metni tespit etmeye özen göstermiştir. Tahkik edilen metin, okuyucunun anlamasını kolaylaştırmak amacıyla dilbilimsel, nahiv ve belagatle ilgili açıklamalarla desteklenerek sunulmuştur. Ayrıca, bu hâşiyenin dilbilim ve tefsir araştırmalarının gelişimine katkısı ve Kur'ân'ın beyanî tefsiri bağlamındaki yeri tartışılmıştır. Bu tez, Sadreddin Zâde'nin dil bilimleri ile tefsir ilimlerini nasıl harmanladığını ve bunun sonucunda hâşiyesinin hem Kur'ân çalışmaları hem de dilbilim araştırmaları açısından kıymetli bir kaynak hâline geldiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, bu eserin İslâmî tefsir ve dil mirasının anlaşılması için temel bir yapı taşı olduğunu vurgulamakta ve bu tür metinlerin yeniden incelenerek ilim dünyasına kazandırılmasına yönelik bir çağrı niteliği taşımaktadır