Sağlık okuryazarlığının aşı karşıtlığına etkisi: Sağlık sistemine güvensizliğin aracı etkisi

Bu çalışma, sağlık okuryazarlığının aşı karşıtlığına etkisinde sağlık sistemine güvensizliğin aracılık rolünün olup olmadığının belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmektedir. Araştırmanın evrenini, Yozgat Akdağmadeni Şehit Sinan Babacan Devlet Hastanesi polikliniklerine başvuran 18 yaşını doldurmuş kişiler oluşturmaktadır. Bu hastaneden araştırmanın yapıldığı tarihte günlük ortalama 400, aylık 9000 hasta poliklinik hizmeti almaktadır. Bu durumda araştırmanın örneklem büyüklüğü %95 güven düzeyi ve %5 hata ile 369 olarak hesaplanmıştır. Bu araştırmada ulaşılan kişi sayısı 450 olup, belirlenen örneklem sayısına ulaşıldığı söylenebilir. Çalışmada veri toplama aracı olarak dört bölümden oluşan anket formu kullanılmıştır. Anket formunun birinci bölümü kişisel ve demografik bilgilerden oluşmaktadır ve diğer bölümlerde Likert tipi üç ölçek kullanılmıştır. Bu ölçekler sırasıyla sağlık okuryazarlığı ölçeği, aşı karşıtlığı ölçeği ve sağlık sistemine güvensizlik ölçeğidir. Veri toplama aracı, 01 Haziran – 01 Ağustos 2023 tarihleri arasında uygulanmıştır. Verilerin analizinde Pearson korelasyon analizi, bootsrapt güven aralığının esas alındığı Process Macro ile aracılık analizi (Model 4) ve SPSS AMOS ile bootsrapt güven aralığının esas alındığı yapısal eşitlik modellemesinden yararlanılmıştır. Bootsrapt tekniğinde 5000 yeniden örnekleme ve %95 güven aralığı esas alınmıştır. Process Macro analiz sonucuna göre sağlık okuryazarlığının aşı karşıtlığına toplam etkisi (c= -.115, p<.01) ve doğrudan etkisi (c'= -.073, p<.01) negatif ve istatistiksel olarak anlamlıdır. Sağlık okuryazarlığının sağlık sistemine güvensizliği negatif ve anlamlı (a= -.098, p<.01) ve sağlık sistemine güvensizliğin aşı karşıtlığını pozitif ve anlamlı (b= .432, p<.01) şekilde etkilediği belirlenmiştir. Yapılan analiz sonucunda sağlık sistemine güvensizliğin, sağlık okuryazarlığının aşı karşıtlığına etkisine istatistiksel olarak anlamlı şekilde aracılık ettiği belirlenmiştir [= -.042 %95 GA (-.076; -.012)]. Aracılık etkisinin tam standardize etki değeri -.053 [%95 GA (-.093; -.016)] olup, bu değerin orta etki büyüklüğü olduğu söylenebilir. Gerçekleştirilen yapısal eşitlik modellemesinde de benzer sonuçlar bulunmakla birlikte Process Macro analiz sonucuna göre daha yüksek standardize ve standardize olmayan yükler ve açıklanan varyans elde edilmiştir. Araştırma sonucuna göre bireylerin sağlık okuryazarlıkları artırılarak sağlık sistemine güvensizlikleri ve aşı karşıtlıkları azaltılabilir.