Sağlık turizminde wellness literatürünün bibliyometrik analizi

Bu tez, sağlık turizmi alanında son on yılda sağlık turizmi kapsamında wellness literatüründe ortaya çıkan akademik eğilimleri görünür kılmak ve wellness' ın sağlık turizmi dinamikleri üzerindeki etkisini bütüncül bir yaklaşımla incelemek amacıyla hazırlanmıştır. Çalışmada, 2015–2025 yılları arasında Web of Science (WoS) ve Scopus veri tabanlarında yayımlanan araştırmalar bibliyometrik yöntemle değerlendirilmiştir. Tarama sonucunda ulaşılan 1.786 yayından uygunluk kriterlerini karşılayanlar temizlenerek tekilleştirilmiş ve analiz sürecinde kullanılmıştır. Analiz bulguları, sağlık turizmine ilişkin bilimsel üretimin özellikle son yıllarda belirgin ölçüde arttığını göstermektedir. Wellness turizmi, yaşlanma ve üçüncü yaş turizmi, dijitalleşme, COVID-19'un sağlık hareketliliğine etkileri, maliyet odaklı tedavi seyahatleri, destinasyon rekabeti ve pazarlama stratejileri öne çıkan temalar arasında yer almaktadır. ABD, Çin, Almanya, Hindistan ve Türkiye yayın üretiminde dikkat çeken ülkeler olurken, farklı disiplinlerin alana daha fazla katkı vermesi sağlık turizmi literatürünün kapsamının genişlediğini ortaya koymaktadır. Tezin kuramsal kısmında turizmin genel çerçevesi, sağlık kavramının çok boyutlu niteliği, sağlık turizminin tarihsel gelişimi ve medikal, rehabilitasyon, termal, spa ve wellness gibi alt alanlar ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Wellness turizmine ilişkin bölümde ise iyilik hâli kavramının tarihsel gelişimi, modern wellness anlayışının temelleri ve spa/ termal uygulamaların fizyolojik ve psikolojik etkileri literatür desteğiyle incelenmiştir. Araştırmanın uluslararası karşılaştırma bölümünde Almanya, İsviçre, İtalya, Macaristan, Japonya, Çin, Hindistan, Tayland, Güney Kore, Malezya, ABD ve Kosta Rika gibi ülkelerin sağlık ve wellness turizmine ilişkin yapı ve politikaları değerlendirilmiştir. Bu ülkelerin sektörde öne çıkmasında teknoloji düzeyi, uzman sağlık personeli, doğal kaynak çeşitliliği, güçlü wellness gelenekleri, uygun maliyetler, devlet desteği ve akreditasyon uygulamaları belirleyici unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Çalışmanın ikinci kısmında Türkiye bağlamı ayrıntılı olarak ele alınmış; sağlık turizminin gelişim süreci, yetki belgesi uygulaması, coğrafi avantajlar, termal kaynak zenginliği, nitelikli sağlık insan gücü, maliyet avantajı ve dijital pazarlama uygulamalarının sektöre yansıması sistematik biçimde değerlendirilmiştir. Genel olarak bu çalışma, sağlık turizminde wellness' a ilişkin akademik eğilimleri kapsamlı biçimde analiz ederek literatürdeki güncel yönelimleri açıklığa kavuşturmaktadır. Elde edilen bulgular, hem ulusal hem uluslararası sağlık turizmi çalışmalarına kuramsal ve uygulamalı katkılar sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Sağlık turizmi, Wellness, Termal turizm, Spa, Rehabilitasyon turizmi, İyilik hali, Bibliyometrik analiz.