Sahih-i Buharî'de Beyân ilmi yönünden, Hz. Peygamberin (S.A.V.) Beliğ kelamının irşadı üzerindeki rolü

İnsanları doğru yola davet etmek üzere, Arapça bir kitapla gönderilen Hz. Muhammed, (s.a.v.) yirmi üç küsur yıl gibi kısa bir zaman zarfında görevini ifa ederek, büyük bir İslam toplumunun oluşmasına vesile olmuştur. Ümmî bir elçi olmasına rağmen Veda hutbesinde yüz binleri aşan Müslüman bir topluluğa hitap etmiş olması, araştırmamızın ilham kaynağını oluşturmaktadır. Hz. Peygamber (s.a.v.) in, kısa bir süre içinde, insanlarla güçlü ve başarılı bir iletişim kurması, Arap dilini beliğ bir şekilde kullanması, kullandığı dil anlatım tarzı, cevâmiu'l-kelim oluşu ve beyan sanatlarını ne kadar kullandığı, tezimizin sorununu oluşturmaktadır. O'nun Arap dilinde kullandığı üslubun irşatta oynadığı rolü araştırmak için, bu konuyu seçmiş bulunmaktayız. Tezimizde Hz. Peygamberin (s.a.v.) sözlerinde ve anlatım üslubunda kullandığı teşbih, mecaz, istiare ve kinaye sanatlarının irşadına katkısı araştırılmış, günümüz irşadına ışık tutması açısından, o'nun kullandığı anlatım üslubu, özellikleriyle tespit edilmeye çalışılmıştır. Hz. Peygamberin (s.a.v.) Arap dilinin bütün anlatım özelliklerini güzel bir şekilde kullandığı, sözlerini hem dolaysız anlatımla, hem de teşbih, mecaz, istiare ve kinaye gibi dolaylı anlatımla ifade etmekte olduğu ve böylece, fasih kelamının etkisiyle, İslam toplumunun oluşmasına büyük katkı sağladığı anlaşılmaktadır. Hz. Peygamber'in ( s.a.v.) irşatta kullandığı etkili dilin iyi anlaşılması, Kuran'ın ve hadisin doğru anlaşılmasına vesile oması, başta camilerde verilen irşat hizmetlerinin geliştirilmesi olmak üzere, İslam bilimlerine katkı sağlaması açısından önem arz etmektedir. Konunun araştırılmasında başvurulan metot, tümevarım metodudur. Bu metotla Hz. Peygamber' in, (s.a.v.) irşatta kullandığı dil ve anlatım üslubunda, beyan sanatlarını nasıl ve ne ölçüde kullandığı detaylı bir şekilde araştırılmış, onun fasih dil kullanımının, irşadına olan etkileri ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu yöntemle, araştırmamızda şöyle bir yol izlenmiştir. Hz. Peygamberin ( s.a.v.) dil ve anlatım tarzı yönünden, nasıl bir donanıma sahip olduğu ve bu kabiliyeti elde etmesinde hangi fıtrî, tarihî ve kültürel etkenlerin rol oynadığı hadislerden araştırılmaya çalışılmıştır. Ayrıca hadis kaynaklarından, O'nun kullandığı mecaz, istiare ve kinaye anlatımları, başlıklar halinde araştırılmıştır. Hadisler incelenirken, mevzu bahis olan beyan sanatlarının gayeleri, bunların manaya kattığı zenginlikler üzerinde detaylı bir şekilde durulmuştur. Beyan ilminde, anlatım tarzlarının araştırma sahası, Buharî'nin el-Câmiu's- Sahîh isimli eseridir. İlgili sanatlar açıklanırken, bu hadis kitabından her sanata birkaç misal vermekle, konu sınırlı tutulmuştur.