Saksı tipleri, mikoriza ve mikrobiyal gübre uygulamalarının pikan kök-taç morfo-fizyolojisi üzerine etkileri

Dünyada ve ülkemizde son yıllarda pikan meyvesinin bilinirliği ve tüketimi artmakta olup buna bağlı olarak da üretim alanında artışlar yaşanmaktadır. Bahçe tesis edilirken kullanılmak üzere adına doğru, sertifikalı, gelişimi güçlü olarak değerlendirilen sağlıklı fidan kullanımı tarımda iyi bir gelecek için büyük önem taşımaktadır. Pikan için fidan üretiminde en büyük sorun kök gelişimi ve saçak köklerin yoğunluğu olarak görülmektedir. Pikanın en büyük bitkisel özelliği kazık köke sahip olması ve saçak kök oluşumunun zayıf olmasıdır. Bu kazık kök fidan üretiminde hastalıktan ve virüsten ari fidan üretimi için dezavantaj olarak görülmektedir. Pikanda fidan üretimi özellikle ülkemizde sınırlı sayıda ve açık alanda yetiştirilmektedir. Açık alanda yapılan geleneksel fidan üretiminin özellikle bahçe tesis edilirken kısıtlı sürede dikim yapılma zorunluluğunu oluşturması en büyük dezavantaj olarak kabul görmektedir. Saksıda fidan üretiminde ise açık alana göre bakıldığında avantaj olarak görülen başlıca sebepler; kök gelişiminin iyileştirilmesi, her sezon satışının mümkün kılınması gibi sebepler sayılabilir. Fidan üretimi ile ilgili yapılan çalışmaların esasına dayanarak hava budamalı saksıların kullanılabilir durumda olması kök gelişimine fayda sağlayacak durumlardan biri olarak kabul görmektedir. Bu projede amaçlanmış olan pikanın kök morfolojisinde gelişimi iyi yönde sağlayarak saçak kök etkinliği arttırmak ve saksıda üretimi mümkün kılmaktır. Bu kapsamda hava budamalı saksıların kullanılması yanında ayrıca hem mikrobiyal gübre hem mikorizanın tek başına veya kombinasyonları ile yapılan uygulamalarla sadece kök morfolojisi değil bitki kök-taç morfo-fizyolojisi üzerine etkilerini araştırmak ve olumlu sonuçlar elde edilebilmesi sağlanmıştır. Proje ve uygulamalar Ocak-Ekim 2021 tarihleri arasında Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri bölümü uygulama seralarında gerçekleştirilmiştir. Çalışmamızda kullanılacak olan bitkisel üretim materyali olarak pikan türüne ait Wichita çeşidi tercih edilmiştir. Araştırmada dönemlere ve uygulamaların zamanlarına göre değişmekle birlikte, topraksız bitki besleme formülasyonu ile beraber 100 ml mikrobiyal gübre-1, 100 ml mikrobiyal gübre-2 köklere muamele edilerek uygulanmıştır. Mikoriza karışımı olarak ise trüf mantarı olarak bilinen mikorizadan 100 ml mikoriza solüsyonu olarak uygulanmıştır. Ayrıca bitkilere mikoriza ile mikrobiyal gübre-1 kombine edilerek 50 ml mikoriza+50 ml mikrobiyal gübre-1 uygulaması yapılmıştır. Deneme, tesadüf parselleri deneme deseni dikkate alınarak düzenlenmiş ve üç tekerrürlü, her tekerrürde beş pikan fidanı olacak şekilde planlaması yapılmıştır. Saksı ortamında fidan yetiştiriciliği için uygun olarak kabul edilen 2:1:1 oranında torf, perlit ve vermikülit karışımı kullanılmıştır. Değerlendirme aşamasında ise, ilk kotiledon yaprak çıkışı başladıktan sonra aktive edilmiş ve gelişim periyodu başladıktan itibaren (Haziran) büyüme dönemi boyunca (Ekim) devam etmiştir. Araştırmada; bitki gövde boyu, bitki gövde çapı, yaprak alan indeksi, fidanların kök, gövde ve yaprakların yaş ve kuru ağırlıkları çalışılacak parametreler olarak planlanmıştır. Araştırma sonucunda ortaya çıkan verilere göre topraksız fertigasyon uygulamaları ile birlikte verilen hem hava budamalı saksı tipinde hem standart saksı tipinde uygulanmış olan mikrobiyal gübre-1+mikoriza kombinasyonu olan uygulamanın bitki büyüme ve gelişmesi yanında özellikle kök morfo-fizyolojisinde önemli ölçüde olumlu etkilediği saptanmıştır. Mikrobiyal gübrenin ve mikorizanın tek başına uygulamaları ise beklenilen etkiyi vermemiştir. Yapılan ölçümlerin sonunda elde edilen verilere göre Mikrobiyal gübre-1+Mikoriza (VT) uygulamasının bitki gövde boyunun uzamasını teşvik etmesi (44cm) yanında, yaprak sayısını arttırmış ve kök bölgesinde yanal kök sayısını arttırarak projede hedeflenen amaçlar doğrultusunda pozitif yönde etki yapmıştır. Bu sonuçlar mikoriza kolonizasyonu ile mikrobiyal gübre-1 arasında doğru bir orantının (pozitif ilişkinin) olduğuna işaret etmektedir.