Salvia palaestina benth. bitkisinin lipoksijenaz enzimi üzerindeki etkisinin araştırılması

Amaç: Birçok bileşiğin enflamatuvar hastalıkların tedavisinde kullanıldığı bilinmektedir. Ancak uzun süreli kullanımlarda ortaya çıkabilecek yan etkiler ve yüksek maliyetler gibi nedenlerden dolayı, antienflamatuvar etkili yeni alternatif kaynaklar araştırılmaktadır. Bu tez kapsamında, Salvia palaestina Benth. bitkisinden hazırlanan su, metanol ve metanol ekstresinden elde edilen alt ekstrelerin, lipoksijenaz enzimi üzerindeki etkisinin incelenerek aktivite ile yönlendirilen fraksiyonlama çalışmaları ile aktiviteden sorumlu bileşiklerin izole edilmesi ve yapılarının aydınlatılması amaçlanmıştır. Materyal ve Metot: Bitkinin toprak üstü kısımlarından su, metanol ve metanol ekstresinin sıvı-sıvı partitisyonu ile n-hekzan, diklorometan, etil asetat, n-bütanol (ve kalan su) alt ekstreleri hazırlanmıştır. Hazırlanan ekstrelerin lipoksijenaz üzerindeki inhibitör etkisi in vitro yöntem ile değerlendirilmiştir. Aktiviteden sorumlu bileşikleri izole etmek için aktiviteyle yönlendirilen fraksiyonlama yöntemi kullanılmış, izole edilen bileşiklerin yapıları spektroskopik ve kromatografik yöntemler ile aydınlatılmıştır. Bulgular: Hazırlanan ana ve alt ekstrelerden, metanol ekstresi lipoksijenaz enzimini %29 (p<0,001) oranında inhibe etmişken, diklorometan ve etil asetat alt ekstreleri ise sırasıyla %58 (p<0,0001) ve %70 (p<0,0001) oranında inhibe etmiştir. Aktivite ile yönlendirilen fraksiyonlama yöntemi ile etil asetat alt ekstresinden rozmarinik asit ve metil rozmarinat aktiviteden sorumlu maddeler olarak tespit edilmiş ve IC50 değerleri sırasıyla 76.0 ve 8.2 µg/mL olarak hesaplanmıştır. Aktif fraksiyonlardan elde edilen apigenin ve apigenin 7-O-glukuronitin ise etkide rolü olmadığı belirlenmiştir. Sonuç: Salvia palaestina ekstrelerinin ilk kez bu çalışma ile lipoksijenaz enzimi üzerindeki inhibitör etkisi çalışılmış ve aktiviteyle yönlendirilen fraksiyonlama yöntemleri ile aktiviteden sorumlu bileşikleri tespit edilmiştir. Anahtar kelimeler: Salvia palaestina, Lipoksijenaz, Tıbbi bitki, Rozmarinik asit, Aktivite ile yönlendirilen fraksiyonlama