Sapanca Gölü'nde ağır metal birikiminin balık dokularında biyokimyasal ve histopatolojik incelenmesi

Bu tez çalışmasının amacı Sapanca Gölü'ndeki ağır metal kirliliğinin balıklar üzerinde yarattığı toksik etkilerin biyokimyasal ve histolojik açıdan belirlenmesidir. Bu nedenle gölün Kırkpınar mevkinden 2015 yılının her ayında profesyonel balıkçı yardımıyla balık ve su örnekleri alınmıştır. Balık seçiminde ekonomik öneme sahip balık türleri olan sazan (Cyprinus carpio), yayın (Silurus glanis), kızılkanat (Scardinius erythrophthalmus) ve kadife (Tinca tinca) seçilmiştir. Alınan su ve balık dokularında (kas, karaciğer, solungaç) ağır metal (Cu, Fe, Zn, Pb ve Cd) analizleri ICP-OES cihazı ile tespit edilmiş ve referans maddeler ile karşılaştırılmıştır. Ayrıca dokularda oksidatif stres biyoindikatörü olan katalaz enzim aktivitesi (CAT), total glutatyon (GSH) ve lipid peroksidasyonu (MDA) seviyeleri spekrofotometrik yöntemlerle ölçülmüştür. Karaciğer ve solungaç dokuda histopatolojik bulgular hematoksilen&eozin boyama yapılarak belirlenmiştir. Sonuç olarak, sudaki ağır metal konsantrasyonları Fe>Zn>Pb>Cu>Cd olarak belirlenmiş. Ancak Pb miktarının belirlenen standartlardan fazla olduğu gözlenmiştir. Sazan ve yayın balıklarında Cu, Fe, Pb ve Cd'nin, kızılkanatta Cu, Fe ve Pb'nin, kadifede Cu, Fe, Zn ve Pb'nin dokulardaki birikimleri karaciğer>solungaç>kas şeklinde, Sazan ve yayın balıklarında Zn'nin, kızılkanatta Zn ve Cd'nin, kadifede Cd'nin birikimi solungaç>karaciğer>kas şeklinde olmuştur. Dokularda GSH seviyesi havaların ısınmasına bağlı olarak tüm dokularda azalmaya başlamış, yaz aylarında ise en düşük seviyelere ulaşmıştır. Bu çalışmada en yüksek MDA seviyesi sıcaklığın arttığı yaz aylarında tespit edilmiş olup, bu sonuç düşük çözünmüş oksijen miktarı ile birlikte önemli bir kontaminasyonun varlığını da doğrulamaktadır. CAT aktivitesinin yaz aylarında azaldığı bazı kış aylarında en yüksek seviyeye ulaştığı belirlenmiştir. Balıkların solungaç dokularında lamellerin düzensizleşmesi, füzyon, ödem, hiperplazi gibi genel tahribat bulguları gözlenmiştir. Karaciğer dokusunda sinüzoidlerde tıkanma, kupffer hücrelerinde artış, hepatositlerde karyoliz gibi nekrotik durumlar gözlenmiştir. Genel olarak su ve balık dokularında ağır metal yükünün belirlenen standartlardan çok fazla çıkmaması, buna rağmen balık dokularında saptanan biyokimyasal ve histopatolojik bulguların varlığı, gölün sadece ağır metallerin değil diğer kirlilik kaynaklarının da etkisi altında olduğunu düşündürmektedir. Bu çalışma ile enzimatik ve enzimatik olmayan antioksidanların ve histolojik analizlerin çevre kirliliğinin biyolojik izlenmesinde yararlı yöntemler olduğu gösterilmiştir.