Şark çıbanı hastalığının insanlar üzerindeki etkisinin azaltılmasına yönelik bir sistem dinamikleri modeli

Bu tezin amacı vektör yoluyla bulaşan şark çıbanı hastalığının insanlar üzerindeki etkisinin azaltılmasına yönelik yeni metotlar ortaya koymaktır. Özellikle Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde görülen ve fakirlik, yetersiz beslenme, yetersiz sıhhi koşullar, ormanlık alanların tahrip edilmesi gibi risk faktörlerinden kaynaklanan bu hastalık tatarcık sinekleri tarafından insanlara bulaşmaktadır. Hastalığın insan üzerindeki etkilerinin azaltılmasında kullanılan evcil hayvanların son konakçı olarak rol aldığı zooprofilaksi etkisine ek olarak hastalığın yayılımının azaltılmasında tilapia balıklarının kullanımı da modele dâhil edilmiştir. Kemirgen, evcil hayvan ve insan gibi kanıyla beslenilen üç popülasyondan oluşan sistemin dinamik davranışı ve geri beslemeli döngüsel yapısı geliştirilmiştir. Önerilen model 1000 günlük bir zaman ufku boyunca simüle edilmiştir. Hastalığın yayılımında etkisi olan vektör ısırık oranları ile her bir tilapia balığı tarafından yenilen farklı larva sayıları için duyarlılık analizi yapılmıştır. Sonuçlar evcil hayvan sayısı ve her tilapia balığı tarafından yenilen larva sayısı arttıkça, R_0 ile ifade edilen ikincil vaka sayısı ve buna bağlı olarak hastalığın insan üzerindeki yayılımın azaldığını göstermektedir.