Sarkoidozlu hastalarda fibroblast büyüme faktörü-23 (FGF-23) ve alfa klotho düzeylerinin değerlendirilmesi

Giriş: Sarkoidoz nedeni bilinmeyen, sistemik granülamatöz bir hastalıktır. En çok tutulan yapılar toraks içi lenf nodları ve akciğerler olmakla beraber birçok organ da hastalıktan etkilenebilir. Yapılan çalışmalarda sarkoidozlu hastaların %2-10'unda hiperkalsemi ve %40'ında hiperkalsiüri görüldüğü, erken saptanıp düzeltilmedikleri takdirde böbrek taşları, nefrokalsinozis ve böbrek hasarına neden olabilecekleri bildirilmiştir. Aktive makrofajlardan 1-alfa hidroksilaz enzimi üretimi ve aktivasyonu ile 1,25 dihidroksikolekalsiferol (1,25(OH)2D3) üretimi hastalık patogenezinde önemli faktörlerdir. Fibroblast büyüme faktörü (FGF-23) ve alfa klotho proteinleri ise kemik-paratiroid-böbrek aksında kilit rol oynayan, fosfat ve kalsiyum metabolizmasını düzenleyen aynı zamanda vitamin D metabolizmasında önemli olan proteinlerdir. FGF-23 başlıca osteositlerde olmak üzere diğer dokularda da düşük miktarlarda sentezlenebilen bir protein olup, başlıca üç fonksiyonu vardır: Proximal tübülden fosfat geri emilimini inhibe eder, böbrekte 1-alfa hidroksilazı inhibe ederek ve 24-hidroksilazı aktive ederek 1,25(OH)2D3 ve parathormon (PTH) düzeyini düşürür. Alfa klotho ise FGF-23 aracılıklı reseptör aktivasyonu için gerekli kofaktör görevi görür, ayrıca kendi başına da distal tübülde TRPV5 şeker zincirlerini enzimatik yolla modifiye ederek kalsiyum geri emilimini artırır. PTH sentezinde de doğrudan düzenleyici rol oynar. Biz bu çalışmada sarkoidozlu hastalarda serum FGF-23 ve alfa klotho düzeylerini değerlendirerek bu hastalarda böbrek dışı yollardan da vitamin D aktivasyonu olması ve hiperkalsemi ve hiperkalsiüri görülebilmesi nedeniyle, ortaya çıkan bu patolojik durumların kemik metabolizması üzerine etkileri ve vasküler kalsifikasyonun ortaya çıkışı ile bağlantılarını ortaya koyabilmeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Çalışma prospektif bir vaka kontrol çalışması olarak tasarlandı. Çalışmaya Düzce Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Göğüs Hastalıkları, Nefroloji ve İç Hastalıkları servis ve polikliniklerine Mayıs 2017- Aralık 2017 yılları arasında başvuran 18 yaş üstü sarkoidoz tanısıyla takipli 42 hasta ve ayrıca 42 sağlıklı gönüllü belirlenmiş dışlama kriterleri çerçevesinde dahil edildi. Kontrol grubundan 1 kişi dışlama kriterlerinden birinin ortaya çıkması nedeniyle çalışma dışı bırakıldı. 42 hasta ve 41 kişilik kontrol grubu ile çalışma tamamlandı. Hasta ve kontrol grubundan yaş, cinsiyet, ek hastalık bilgileri, son 6 ay içindeki kemik mineral dansitometrisi (KMD) ölçüm verileri, 24 saatlik idrar ve kan örnekleri alındı. Bulgular: Çalışmaya katılan kişilerin cinsiyet ve yaşları benzerdi. Hasta grubunda kalsiyum, fosfor ve 24 saatlik idrarda kalsiyum atılımı istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptanmışdı. PTH düzeyi ise sarkoidozlu hastalarda anlamlı derecede düşük saptandı. Çalışma ve kontrol gruplarının kemik mineral yoğunluğu arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı. FGF-23 ve alfa klotho düzeyleri hasta grubunda anlamlı şekilde yüksek saptandı. Hasta ve kontrol grubunda FGF-23 ve alfa klotho arasında pozitif korelasyon saptandı. FGF-23 ve üre düzeyleri arasında negatif korelasyon, alfa klotho ile L1-L4 T skoru arasında pozitif korelasyon saptandı. Sonuç: Çalışmamızda sarkoidozlu hasta grubunda serum kalsiyum, 24 saatlik idrar kalsiyumu ve serum fosfor düzeyi kontrol grubuna kıyasla anlamlı derecede yüksek, serum PTH ise anlamlı derecede düşük bulundu. Sarkoidozlu hasta grubunda FGF-23 ve alfa klotho düzeyleri istetiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulundu ve FGF-23 ile alfa klotho düzeyleri arasında pozitif korelasyon saptandı. Bu sonuçlar sarkoidoz seyri ile FGF-23 ve alfa klotho düzeyleri arasında bir ilişki olabileceğini düşündürdü. Tüm gruplarda alfa klotho ile L1-L4 T skoru arasında pozitif korelasyon saptanması da alfa klothonun osteoporozla ilişkili olabileceğini düşündürdü. Çalışmamızda güncel çalışmalar ile uyumlu sonuçlar elde ettiğimiz anlamlı değerler saptanmıştır. Çalışmamızın bu konuda yapılacak daha geniş ve kontrollü çalışmalara ışık tutacağını umuyoruz. Anahtar kelimeler: Sarkoidoz, FGF-23, alfa klotho