Sarnıçköyü (Azdavay/Kastamonu) fosilli neritik kireçtaşlarının mermer olarak kullanılabilirliği

Bu çalışmada; Kastamonu ili Azdavay ilçesi Sarnıçköyü sınırları içerisinde kalan, Üst Jura-Alt Kreatese yaşlı neritik fosilli kireçtaşlarının, mermer olarak kullanım olanaklarının araştırılması amaçlanmıştır. Bilimsel olarak mermer; kireçtaşı ve dolomitik kireçtaşlarının ısı-basınç altında başkalaşıma uğrayarak rekristalize olması ile oluşmuş metamorfik kayaç olarak tanımlanmaktadır. Günümüzde; blok verebilen, kesilerek parlatılıp cilalanabilen, dayanımlı ve albenisi olan her türlü kayaç (magmatik, metamorfik ve sedimanter kayaçlar) mermer olarak tanımlanmakta ve de değerlendirilmektedir. Çalışmada; sahanın jeolojik haritası, yapısal faktörler incelenmiş, blok verimliliği araştırılmıştır. Mermer üretimi yapmakta olan işletme ocağından alınan, fosilli kireçtaşı örnekleri üzerinde fiziksel özellikler (sertlik, birim hacim ağırlığı, porozite, su emme) ve jeomekanik özellikler (basınç dayanımı, don sonrası basınç dayanımı, don sonrası yoğun yük altında bükülme dayanımı, eğilme dayanımı, aşınma dayanımı, darbe dayanımı) belirlenmiştir. Sahadan mermer örneklerinin alımında, örneklerin deneysel çalışmalara hazırlanmasında ve deneysel çalışmalarda Türk Standartları kullanılmıştır. Sahadaki neritik fosilli kireçtaşları Üst Jura-Alt Kretase yaşlı olup yarı kristalize mermer olarak, İnaltı Formasyonu içerisinde yer almaktadır. Bölgedeki kireçtaşlarının kalsitçe zengin, dolomit ve diğer minerallerce fakir olduğu görülmektedir. Çalışma alanındaki kireçtaşları, gri renkli olup yer yer açık gri/koyu gri renklerde olabilmektedir. Bu renkler mermer piyasasında Moron (koyu gri) ve Diwonhvi (Açık gri) olarak adlandırılmaktadır. Örnekler üzerinde yapılan deneysel çalışmalarda; sertlik değerinin (Mohs) 3,5-4,0 arasında, birim hacım ağırlık 2,65-2,75g/cm3 arasında, görünür porozite değerinin %0,20-0,25 arasında, gerçek porozite değerinin %0,50-0,60 arasında, ağırlıkça su emme değerinin %0,08-0,09 arasında, hacimce su emme değerinin %0,230-0,255 arasında değiştiği belirlenmiştir. Örneklerde yapılan jeomekanik deneylerde; tek eksenli basınç dayanımı değerinin 1350-1450kg/cm2 arasında, don sonrası tek eksenli basınç dayanımı değerinin 1245-1255kg/cm2 arasında, yoğun yük altında bükülme dayanımı değerinin 135-155kg/cm2 arasında, don sonrası yoğun yük altında bükülme dayanımı 12 periyot değerinin 125-135kg/cm2 arasında, don sonrası yoğun yük altında bükülme dayanımı değişimi değerinin 5,63-5,72kg/cm2 arasında, eğilme (esneklik) dayanımı değerinin 160-165kg/cm2 arasında, darbe dayanımı değerinin 5,65-5,75kg.cm/cm3 arasında, aşınma dayanımının 10,1-11,2cm3/50cm2 arasında olduğu belirlenmiştir. Çalışmada elde edilen bilgilerde, Sarnıçköyü (Azdavay/Kastamonu) fosilli neritik kireçtaşlarının mermer olarak kullanılabileceği görülmektedir. Ocakta üretimi yapılan mermer bloklarının verimliliği hacimsel olarak %12-20 arasında değişmektedir. Mermer bloklarının bu verimlilik değerine, ocağın yapısal konumu ve özellikleri (süreksizlikler, faylanmalar, vs.) ile çatlakların yüzeyde güneş yanığına maruz kalma derecelerine göre değişimleri etken olmaktadır.