Savunma harcamaları ile seçilmiş ekonomik ve sosyal değişkenler arasındaki ilişkinin Türkiye ekonomisi için analizi

Günümüz dünyasının en önemli olgularından biri savunma kavramı olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle var olan coğrafi koşulların etkisi ile Türkiye açısından savunmanın determinantlarının iyi bir şekilde belirlenip, analiz edilmesi oldukça önemlidir. Savunmanın teknolojik boyutu ile ilgili alanlar dışında, ülkeler açısından en önemli noktalardan biri ekonomik ve sosyal belirleyicilerdir. Ekonomik alan söz konusu olduğunda ilk akla gelen temel gösterge ise ekonomik büyümedir. Savunma harcamaları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin doğru analizi, uygun politikalara yön vermek açısından önemlidir. Ayrıca istihdam olgusunun da aynı düzeyde incelenmesi ve analizi, yeni harcama kalemlerine belirleyici olması, var olanların nihai katkısının görülmesi için önem arz etmektedir. Son olarak ise son yılların en büyük sorunlarından biri olan enerji tüketiminin savunma harcamaları sonunda edindiği yönün belirlenmesi ve sonuçlarının doğru enerji politikaları oluşturmaya sevk edilmesi gerekmektedir. Özellikle fosil enerjide dışa bağımlılığın etkinliğinin incelenerek, enerji kaynaklarının yenilenebilir kaynaklara kaydırılması için bir alt zemin oluşturulmasının önemi sınanmalıdır. Bu bağlamda çalışmada 1990-2021 dönemi aralığında savunma harcamaları, kişi başına düşen reel gayri safi yurt içi hasıla, istihdam oranı ve kişi başına düşen enerji tüketimi arasındaki ilişki ampşrik olarak analiz edilecektir. İlk olarak değişkenlere ait durağanlık seviyesi geleneksel yapısal kırılmaları içermeyen birim kök testlerinden Genişletilmiş Dickey-Fuller (1981) ve Phillips-Perron (1988) kullanılarak sınanacaktır. Uzun dönemli ilişki varlığı ise Johansen (1988) eşbütünleşme testi ile analiz edilecektir. Eşbütünleşme varlığı altında değişkenlere ait katsayı tahminleri Phillips ve Hansen (FMOLS, 1990), Stock ve Watson (DOLS, 1993) ve Park (CCR, 1992) tahmincileri aracılığıyla sınanmaya çalışılacaktır. Son olarak ise bu değişkenler arasındaki ilişkiye ait Breitung ve Candelon (2006) frekans dağılımı nedensellik testi aracılığıyla kısa, orta ve uzun dönem nedensellik ilişkisi sunulmuştur. Elde edilen sonuçlar ilgili dönemde savunma harcamalarının büyüme ile bir nedensellik ilişkisine rastlanmazken savunma harcamaları ile istihdam arasında kısa orta ve uzun dönemde nedensellik ilişkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Enerji tüketimi ile ilişkisi incelendiğinde savunma harcamalarından enerji tüketimine doğru bir nedensellik olduğu sonucuna ulaşılmıştır.