Savunma sanayii ve ekonomik etkileri: Türkiye ve karşılaştırmalı ülke analizleri

IX ÖZET Savunma sanayii ülke sanayiinin bir parçasıdır. Savunma sanayii ile diğer sektörler arasında ilişki olmasına rağmen, savunma sanayiinin kendine özgü özellikleri bulunmaktadır. Savunma sanayii diğer sektörlerden yüksek teknoloji, kalite, lojistik destek, güvenlik ve gizlilik gerektirmesi bakımından ayrılmaktadır. Savunma harcamalarının boyutunu ise savunma sanayiinin yapısı, yüksek teknoloji maliyetleri, iç ve dış politikalar belirlemektedir. Bugüne kadar savunma harcamalarının ekonomiye etkilerini inceleyen birçok çalışma yapılmıştır. Yapılan çalışmalarda savunma harcamalarının ekonomiye ve sanayiye etkileri bakımından farklı sonuçlar elde edilmiştir. Benoit (1973,1978), Kennedy (1975,1979), Whynes (1979), Ateşoğlu ve Mueller (1990), Emin Ergin (1991) savunma harcamalarının ekonomi üzerinde olumlu etkisi olduğunu ortaya koyarken, Değer ve Smith (1983), Brauer (2003), Sezgin ve Yıldırım (2002), Saadet Değer ve Sommath Sen ise olumsuz etkilerinin olduğunu ortaya koymuştur. Ele alınan dönem, kriterler ve ülkelerin ekonomik düzeyleri farklılıkları yaratmaktadır. Bu tezin amacı, savunma sanayi özellikleri ile dünyada savunma alanındaki gelişmeleri ve oluşumları ortaya koymak, Türkiye'deki savunma harcamalarını komşu ülkeler ve gelişmiş ülkelerle kıyaslamalı olarak analiz etmek, Türkiye'deki savunma harcamalarının genel seyrini araştırmak ve Türkiye'deki savunma harcamalarının ekonomiye etkisini analiz edebilmek amacıyla temel bazı ekonomik göstergeleri kullanarak bir Granger Nedensellik Modeli oluşturmaktır. Bu bağlamda, çalışmada dünyadaki savunma sanayi pazarında alanında meydana gelen gelişmelere değinilmiş, soğuk savaş sonrası harcamalar ortaya konulmuştur. NATO ve BAB'daki Savunma sanayi yapısı ele alınarak, savunma alanındaki uluslararası entegrasyonlar incelenmiştir.Çalışma kapsamında Bölge ülkelerinin ve NATO ülkelerinin savunma harcamaları Türkiye ile kıyaslanmıştır. Ayrıca, Savunma sanayii harcamalarının ekonomik etkileri ve analizi ortaya konulmuş, Türkiye'deki savunma harcamalarının ekonomiye etkisine ilişkin nedensellik modeli oluşturulmuştur. Türkiye'deki savunma harcamalarının, bütçe içindeki ve GSMH içindeki payı oldukça yüksektir. Bu açıdan, savunma harcamalarının etkilerinin daha ayrıntılı olarak araştırılmasında fayda görülmektedir. \