Seçilmiş sosyo-ekonomik değişkenlerin bölgesel kalkınmadaki rolü: TRC bölgesi üzerine bir değerlendirme

Kalkınma, sosyal ve ekonomik başta olmak üzere toplumları etkileyen bütün göstergelerdeki iyileşmeyi ifade eden ve dinamik yapıya sahip bir kavramdır. Dolayısıyla kalkınmış ülkelerde yaşam standartları yüksek olmakta, ekonomik ve sosyal açıdan belirgin üstünlükler elde edilmektedir. Sanayi devriminin ortaya çıkışı ve gelişimiyle birlikte yaşanan üretim ve nüfus artışı, toplumların daha yüksek yaşam standartlarına erişebilmek adına çeşitli fırsatları değerlendirmelerine neden olmuştur. Sosyal ve ekonomik gelişmişlik farklılıkları ülkeler arasında olabileceği gibi ülkelerin bölgeleri arasında da çeşitli sebeplerle ortaya çıkabilmektedir. Bölgeler arasında ortaya çıkan gelişmişlik farklılıkların azaltılması ve giderilmesi adına yapılan faaliyetlerin tümü bölgesel kalkınma adı altında ele alınmaktadır. Geri kalmış bölgelerin kalkınmasını sağlamak için devlet otoriteleri aracılığıyla yürütülen politikalar bölgesel kalkınma politikaları olarak bilinmektedir. Bu politikalar kapsamında bölgelerin sosyal ve ekonomik değişim dönüşümünü sağlayacak çok yönlü plan ve programlar yapılmaktadır. Türkiye, AB uyum yasaları kapsamında İBBS ya da NUTS olarak bilinen yöntemi benimsemiş ve üç farklı düzey bölge sınıflandırması yapılmıştır. Bu çalışmada İBBS düzey 2'de yer alan 26 adet bölge için 23 adet sosyal ve ekonomik değişken belirlenmiş, 2013-2022 dönemi için Temel Bileşenler Analizi yapılarak bir "bölgesel kalkınma endeksi" elde edilmiştir. Analiz kapsamında endeks için etkili olan değişkenler incelenmiş, değişkenlerin uyumu ve tutarlılığının incelenmesi için Cronbach's Alfa değeri hesaplanmıştır. Bu değer ile endeks hesaplanması için seçilen değişkenlerin uyumu çok yüksek bulunmuştur. Analiz sonucunda değişkenler için endeks ağırlığı belirlenmiş ve her bir bölge için endeks hesaplanmıştır. Seçilmiş değişkenlerin bölgesel kalkınmadaki rolü kapsamında 2013-2022 döneminde bölgelerin endeks değeri artan bir seyirdedir. Analiz dönemi boyunca ortalama endeks değeri bakımından en iyi olanaklara sahip ve en iyi durumda olan bölgenin TR10 bölgesi, yetersiz durumda olan veya geri kalmış olarak nitelendirilebilecek bölgenin TRC3 olduğu sonucuna ulaşılmıştır.