Şehfûr b. Tâhir el-İsferâyînî ve Tâcü't-Terâcim fî Tefsîri'l-Ķur'ân li'l-E'âcim adlı Farsça tefsirindeki metodu

İnsanlığa hidayet rehberi olarak gönderilen Kur'ân-ı Kerim, nâzil olduğu andan itibaren başta Hz. Peygamber olmak üzere günümüze kadar birçok âlim tarafından tefsir edilmiştir. Onun mesajının geniş halk kitlelerine ulaşması için âlimlerce farklı dillerde tefsirler yazılmıştır. Bu âlimlerden biri de beşinci yüzyılın siyasî ve fikrî çalkantılarının olduğu bir dönemde Nisâbur'a bağlı İsferâyîn ve Tûs bölgesinde yaşamış olan Şâhfûr b. Tâhir el-İsferâyînî'dir. İsferâyînî, toplumun dilini ve kültürel seviyesini dikkate alarak bazı yönleriyle tefsir tarihinin ilklerinden olan Tâcü't-terâcim fî tefsîri'l-Kur'ân li'l-e'âcim" isimli eserini Farsça kaleme almıştır. Ancak bu tefsir, Arapça yazılmış ilk dönem tefsirleri kadar yeterli ilgiyi görmemiş, günümüzde eserle ilgili yapılan çalışmalar ise makale ve kitap tanıtımıyla sınırlı kalmıştır. Bu yüzden Tâcü't-terâcim'in detaylı ve derinlemesine bir şekilde incelemeye tâbi tutulması, önem arz etmektedir. Nitel modelli bu çalışmada Şâhfûr el-İsferâyînî'nin Tâcü't-terâcim fî tefsîri'l-Kur'ân li'l-e'âcim tefsiri, genel olarak betimleyici bir yöntemle analiz edilerek, müfessirin yorum biçimi ve tefsir metodu tespit edilmeye çalışılmıştır. Elde edilen verilerin analizi sonucunda Şâhfûr'un bazı hususlarda kendisinden önceki tefsir geleneğine genel olarak sadık kaldığı, bununla birlikte tefsirini yazma gayesine bağlı olarak bazı farklı yöntemler kullandığı müşahade edilmiştir. Çalışmamızın Giriş kısmında araştırmanın konusu, gayesi, kapsamı ve yöntemi gibi çalışmayla ilgili gerekli bazı bilgiler verilmiştir. Ardından Şâhfûr'un ilmi kişiliğine de yansımaları olan yaşadığı dönemin karakteristik bazı yönleri, hayatı ve mezhebi duruşu gibi konular ele alınmıştır. Birinci Bölümde Kur'ân ve tefsir anlayışı, tefsirinin kaynakları gibi konularda tefsir eksenindeki düşünce dünyası analiz edilmeye gayret edilmiştir. İkinci Bölümde Kur'an yorumunda dirâyet nitelikli izahları ve metodu incelenmiştir. Üçüncü Bölümde ise rivayet açısından tefsir metodu araştırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Tefsîr, Şâhfûr el-İsferâyînî, Yorum, Yöntem