Şehir ve kırsal atmosferlerde organik karbon ve elementel karbon ilişkisinin araştırılması

Bu çalışmada, yarı kırsal bir alan olan Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Kampüsünde ve Kütahya ili şehir merkezi ve Kırsalında (Göbel mevkii, Tavşanlı ilçesi) günlük kaba ve ince partikül örneklemeleri yapılmıştır. Bolu ilinde yapılan örneklemelerde elde edilen sonuçların yetersiz kalması nedeni ile Bolu atmosferine ait çalışma tez kapsamından çıkartılmış, yalnızca Kütahya şehir ve kırsal atmosfer verileri teze dahil edilmiştir. Kütahya şehir merkezinde, Meteoroloji Genel Müdürlüğü bahçesinde 251 adet PM2,5 örneği Ocak 2014 - Aralık 2014 tarihleri arasında ve 105 adet PM2,5-10 örneği de Mart 2014 - Aralık 2014 tarihleri arasında günlük olarak toplanmıştır. Kırsal alan örneği olarak, Tavşanlı Göbel Kaplıcaları mevkiinde 294 adet PM2,5 ve 105 adet PM2,5-10 örnekleri aynı tarihler arasında yine günlük örnekler olarak toplanmıştır. Her iki istasyonda da düşük hacimli (16,7 L/dak) örnekleyici kullanılarak, 37 mm çapındaki kuvars filtreler üzerine toplanmıştır. Kuvars filtreler üzerine toplanan PM örneklerinde Elementel karbon (EK) ve Organik Karbon (OK) fraksiyonları Termal/Optik yöntemle çalışan Sunset marka OK/EK analizörü kullanılarak NIOSH 870 metodu ile tayin edilmiştir. Kütahya şehir merkezinde PM2,5 (ince partiküller) için OK ve EK konsantrasyonlarının ortanca (median) değerleri sırasıyla 11,07 µg/m3 ve 2,31 µg/m3 olarak bulunmuştur. PM2,5-10 (kaba partiküller) örneklerindeki OK ve EK konsantrasyonlarının median değerleri sırasıyla 2,6 µg/m3 ve 0,2µg/m3 olarak hesaplanmıştır. Tavşanlı Göbel kırsalında PM2,5 için OK ve EK konsantrasyonlarının ortanca değerleri sırasıyla 3,79 µg/m3 ve 0,33µg/m3. Kırsal istasyondaki kaba partikül örneklerinde OK ve EK konsantrasyonlarının ortanca değerleri sırasıyla 2,52 µg/m3ve 0,09µg/m3 olarak bulunmuştur. Kış mevsiminde özellikle PM2,5 fraksiyonunda organik karbon ve elementel karbon değerleri artış göstermiştir. Partikül örneklemeleri ile paralel olarak ölçümleri yapılan NO, NO2, SO2 ve O3 gazları da EK ve OK konsantrasyonları ile ilişkilendirilerek, ikincil organik karbon oluşumu ve kirlilik kaynakları ve kaynak bölgelerinin belirlenmesinde kullanılmıştır.