Şehiriçi ulaşım sistemlerinde ters yönlü şerit uygulamalarının mekansal açıdan incelenmesi

Ticaret ve iş alanlarının yoğunlaştığı geleneksel kent merkezine bağımlılığın yüksek olduğu, tarihi dokuya sahip İzmir gibi metropoliten kentlerde, bu geleneksel kent merkezine bağlantıyı sağlayan ana ulaşım koridorlarında trafik hacimleri kapasite sınırlarına dayanmaktadır. Bu durumun özellikle trafiğin zirve saatlerinde çevresel, ekonomik ve zaman açısından kente genel etkileri olduğu gibi kullanıcılar üzerinde de olumsuz psikolojik etkilere neden olduğu söylenebilir. Yerel yöneticiler trafik akımındaki problemleri önlemek amacıyla orta ve uzun vadede ulaşım ana planı gibi hazırlıkların yanında, anlık çözüm arayışlarına da girmektedir. Özellikle zirve saatlerde trafiğin yönsel dağılımının orantısal olarak dengeli olmadığı ana ulaşım koridorlarında önemli bir fiziki düzenleme ve yatırım maliyeti gerektirmeyen ters yönlü şerit uygulamaları tercih edilmektedir. Bu kapsamda İzmir'de 1997 yılında Altınyol üzerinde ters yönlü şerit uygulaması yapılmıştır. Çalışmada ilk olarak Altınyol üzerinde yapılacak ters yönlü şerit uygulamasının yol ağındaki etkisi SIDRA yazılımı yardımıyla çeşitli performans ölçütleri kullanılarak analiz edilmiştir. Model sonuçları doğrultusunda, Altınyol'un trafik hacmini düşürmek için başka bir yöntemin ele alınması gerekliliği ortaya çıkmış, daha sonraki aşamada belirlenen alanlarda arazi kullanımların alansal büyüklüklerinin değiştirilerek Altınyol'un trafik hacmi düşürülmeye çalışılmıştır. Altınyol trafik hacminin düşürülmesinin Altınyol dışında diğer yol ağındaki trafik hacimlerine olan etkisi ile alt merkez oluşumunun (belirlenecek arazi kullanım çeşidinin alansal büyüklüğü arttırılarak) yolculuk talebinin kapasiteyi aştığı ana ulaşım koridorları üzerindeki etkinliği tartışılmıştır. Çalışma ile ulaşım ve arazi kullanımı arasında doğrudan bir etkileşim olduğuna vurgu yapılmakta ve şehir planlaması çalışmalarına yön verecek bulgular elde edilmektedir.