Şehit aileleri, gaziler ve gazi ailelerinde dinî başa çıkma: Adana örneği

Bu çalışmanın amacı şehit aileleri, gaziler ve gazi ailelerinde yaşanılan dinî başa çıkma sürecini anlamak ve açıklamaktır. Araştırmanın örneklemi Adana ilinde ikamet eden 7 gazi, 7 gazi yakını ve 17 şehit yakınından oluşmaktadır. Uygulama aşamasında yarı yapılandırılmış mülakat formları kullanılmış, elde edilen veri içerik ve anlam analizine tabi tutulmuştur. İçerik analizi yapılırken NVivo10 programı kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre katılımcıların en çok kullandığı kelimeler sırası ile Allah, iyi, zor, sabır ve dua olmuştur. En aktif kullanılan dinî başa çıkma etkinliği dua olup, yaşanan tecrübeyi anlamlandırma konusunda imtihan inancı önemli rol oynamıştır. Şefaat inancı, sabır ve empatik destek olumlu dinî başa çıkmada ön plana çıkan etkinlikler olurken, sosyal desteğe travma ilk yaşandığında daha çok ihtiyaç duyulmakta, zamanla hem ihtiyaç azalmakta hem de sosyal desteğin sağlanması güçleşmektedir. Uzmandan psikolojik ve psikiyatrik destek alma her üç grupta da yetersiz olarak görünmektedir. Bu da yaşanan travmanın yıkıcı etkisinin daha uzun ve kalıcı olmasına neden olmaktadır. Şehit ailelerinin yaşadıkları yas genel olarak anormal tipte olup hayata uyum sağlamada en başta kardeşler, daha sonra eşler, en son baba ve anneler gelmektedir. Travmanın ilk dönemlerinde olumsuz dinî başa çıkma görülse de bu başa çıkma zamanla biçim değiştirmekte ve duygu odaklı olumlu dinî başa çıkmaya evrilmektedir. Gazilerde travma sonrası sosyal adaptasyon uzun süre almakta, bu noktada başa çıkmada aileden sonra paydaşların oluşturduğu sivil toplum örgütleri en önemli işlevi görmektedir. Gazi yakınlarında şükür diğer gruplara nispetle daha fazla atıf almıştır. En büyük zorluğu gazilerin eşleri yaşarken, onlar en büyük desteği aile büyüklerinden almaktadırlar. Yaşanan travmalar nitelik olarak farklı olmasına rağmen, kullanılan dinî başa çıkma etkinlikleri ve bunların yansımaları ortaktır. Din, başa çıkma sürecinde duygu odaklı ve olumlu yönde katkıda bulunmaktadır.