Şeker otu (Stevia) bitkisinde soğuk uygulamasının glikozit miktarı ve biyosentezinden sorumlu genlerin ifadesine etkisi

Dünyada ve ülkemizde yetiştiriciliği giderek yaygınlaşan, kalorisiz ve doğal tatlandırıcıların en önemli kaynaklarından olan Stevia rebaudiana Bertoni, steviol glikozitler olarak isimlendirilen farklı tatlarda bileşenlerden oluşmaktadır. Bu tez çalışmasında, +4℃ üşüme sıcaklığına maruz bırakılan ve +24℃ kontrol koşullarında on gün süre ile bekletilen şeker otu bitkilerinin glikozit miktarına ve biyosentezine etki eden genlerin ifadesi incelenmiştir. Transkriptom profilleri incelenerek stres şartları altında, çalışma için belirlenen genlerin (UGT76G1,UGT74G1,ent-KAH,GGPPS,HDR,AACT,ACTIN,UBQ) ifade seviyeleri gerçek zamanlı-PZR ile belirlenmiştir. +4 ℃ soğuk stresinde GGPPS, AACT geninin ifade seviyeleri artarken; HDR,entKAH,UGT76G1,UGT74G1 gen seviyelerinde azalma gözlemlenmiştir. Yani sentezde MVA yolağı aktifleşirken, MEB yolağındaki genlerin ekspresyonu azalmıştır. Çalışmaya ait bitkilerden alınan kuru yaprak örnekleriyle HPLC analizi yapılmıştır. Reb A, Steviside, Reb C ve Dulcosite miktarları incelenmiştir. +4 ℃ ve +24 ℃'de uygulama yapılan bitkilerde anlamlı farklar tespit edilmiştir. Moleküler çalışmalar ile glikozit biyosentezine etki eden genlerin ifadelerindeki değişiklikler birbirini destekler niteliktedir. Bu çalışma, kıyı bölgelerde yetiştiriciliği yapılan şeker otu bitkisinin daha ılıman iklimlerde yetiştiriciliğinin yapılmasına yönelik, soğuk stresine dayanıklı, yeni çeşitlerin ıslah çalışmalarına moleküler anlamda katkı sağlayacaktır.