Selçuklu Devletlerinde şehzade isyanları

Türk İslâm devletlerinin en önemli temsilcilerinden olan Selçuklular hâkim oldukları bölgelerde döneminin en kuvvetli devletlerinden biri olmuş ve oldukça geniş bir coğrafyada hüküm sürmüşlerdir. Ancak bu güçlü oluşum, benimsemiş olduğu Türk devlet geleneği, Türk töresi ve devletin iç dinamikleri sebebiyle pek çok şehzade isyanına şahit olmuştur. Şehzade isyanları farklı coğrafyalarda ve farklı zamanlarda meydana gelse de esasında hepsinin dayanak noktasının aynı olduğu görülmektedir. "Selçuklu Devletlerinde Şehzade İsyanları" başlıklı bu çalışma, Selçuklular'da meydana gelen şehzade isyanlarının arka planını, nedenlerini, gelişim sürecini ve sonuçlarını kapsamlı şekilde ele almaktadır. Bahsi geçen şehzade isyanlarının arka planında Türk hakimiyet anlayışı ve bu anlayışın ilahî temelleri ekseninde "kut" ve "ülüg-ülüş" kavramlarının olduğu görülmektedir. Bu bağlamda şehzadeliğin tanımı, şehzadelik müessesesi, şehzadelerin sorumlulukları ve şehzadelerin almış oldukları eğitimler de detaylı olarak aktarılmıştır. Devleti yıkım sürecine sürükleyen bu isyanların bazı idarî, iktisadî ve sosyo-kültürel sonuçları da olmuştur. Nitekim isyanlar neticesinde merkezi otorite bozulmuş ve siyasî birlik sağlanamadığından dolayı güçler dengesi değişmiştir. Bu nedenden ötürü devletin doğal yayılım alanında onun varlığını tehdit edebilecek yeni güç odakları ortaya çıkmıştır. İsyanların sebep olduğu savaşlar şehirleri tahrip etmiş, bu tahrip neticesinde de halk açlık ve yoksulluğun içine düşmüştür. İktisadî buhran nedeniyle karaborsayla da karşı karşıya kalan halk, doğup büyüdükleri şehirleri terk etmek zorunda kalmıştır. Bu bağlamda tezin amacı, Selçuklularda merkezi iktidarın paylaşımı hususunda benimsenmiş olan geleneğin şehzadeler arasında doğal olarak nasıl bir iktidar mücadelesine yol açtığını, bu mücadelenin bir yandan devlet idaresini ele alacak olan yeni nesil yöneticilerin bir nevi prova yaparak yönetime hazırlanmalarını sağlarken diğer yandan ise otoritenin zaafa uğratılması ve halkın yoksullaşması gibi menfi sonuçlara da sebep olduğunu göstermek ve sonuçta bu usulün o çağlarda doğal bir iktidar değişim yolu olduğunu anlatmaktır.