Selçukludan Osmanlıya kadar Ardahan ve çevresi

Tarihi süreç içerisinde Ardahan, Eski Çağ'dan itibaren Kimmer, İskit gibi Türk topluluklarının geçiş noktası olmuştur. Kafkasya'ya ve Anadolu arasında kapı görevinde bulunmuş, Hunlar, Sabirler ve Hazarlar'ın da Anadolu içlerindeki etkisi görülmektedir. Bizans tâbiiyetindeki Gürcü ve Ermeni krallıkları bölgeye yapılan akınlar için tampon güç olarak kullanılmaktaydı. Bölgedeki Türk akınları Çağrı Bey'in gelişiyle artmış, Selçuklu hâkimiyetinin uzun süreli olmasını sağlamıştır. Dandanakan Savaşı'nın ardından Tuğrul Bey, Selçuklu Devleti'nin varlığını fetih amaçlı bölgeye gönderdiği beylerle göstermiştir. Sultan Alparslan döneminde Kars ve Ardahan çevresinde Selçuklu hâkimiyeti tesis edilmiş, Melikşah'ın da aynı siyaseti devam ettirmesiyle Kafkasya'daki güçlerini korumuşlardır. Özellikle 1080 yılında Gürcistan'a düzenlenen Didi Türkoba adındaki Türk akınları önem taşımaktadır. Beylikler döneminde güçlü siyaset korunmaya çalışılmış fakat Gürcü Kral IV. David'in 1118 yılında Kıpçakları bölgeye getirip, Selçuklular'a karşı askerî güçlerinden yararlanmasıyla bölgedeki siyasî denge tekrar değişmiştir. Selçuklular ile Gürcüler arasında 1121 yılında meydana gelen Did Gori Savaşı ile Kafkasya'daki Selçuklu gücü zayıflamıştr. Özellikle Kars ve Ardahan çevresinde Gürcüler ile olan mücadelede Saltuklular'ın etkisi görülmektedir. Bunun yanında Moğol istilasına maruz kalan bölge, Akkoyunlu ve Karakoyunlu mücadelelerinden de etkilenmiştir. Güney Kafkasya'da yeni bir güç olarak ortaya çıkan Safeviler'in dikkatini Doğu Anadolu'ya çevirmesi, Osmanlı Devleti ile Safevi Devleti arasında yaşanacak yeni bir mücadelenin göstergesi olmuştur. Kanuni döneminde Kars ve Erzurum yönündeki kaleler Osmanlı hâkimiyetine alınarak onarılmaya başlanmış, III. Murad döneminde Osmanlı Devleti ile Safevi Devleti arasında 9 Ağustos 1578 tarihinde meydana gelen Çıldır Savaşı ile bölgede Osmanlı hâkimiyeti tesis edilmiş, Kars ve Ardahan Osmanlı hâkimiyetine girmiştir. Anahtar Sözcükler: Ardahan, Selçuklu, Akkoyunlu, Karakoyunlu, Safevi, Osmanlı