Selçuklular döneminde gayr-i müslimler

Bu arastırmada Türk tarihinin siyasi, askeri ve idari açıdan en büyük imparatorluklarından biri olan Selçuklu Imparatorlugu ve bir anlamda onun devamı niteligindeki Anadolu Selçuklu Devleti içinde yasamıs gayr-i müslimlerin sosyal, ticari, hukuki, idari ve kültürel yapıları anlatılmaya çalısılmıstır. Tüm bunlara deginilirken konumuzun bir anlamda alt yapısını olusturması açısından Islam'da gayr-i müslimlerin statüleri; Selçuklulardan önce kurulmus Islam devletlerinde yasamıs gayr-i müslimlerin sosyal ve hukuki durumları; ayrıca Anadolu'ya Selçuklu hakimiyeti gelmeden önce bölge gayr-i müslim halklarının özellikle siyasi, ekonomik ve ticari yasam tarzlarına deginilmeye çalısılmıstır. Ayrıca bölgenin, Selçuklu fetihlerinden, bir anlamda Islam ile daha önce olan etkilesimi düsünüldügünde Bizans-Islam iliskilerine de ayrıca yer verilmesi uygun görülmüstür. Selçuklular, Gaznelilerle yaptıkları ve tarih sahnesine belirgin bir sekilde agırlıklarını koymaya basladıkları 1040 Dandanakan Savası'ndan otuz bir sene sonra 1071 Malazgirt Savası'nda Bizans ordusunu yenerek Anadolu'nun kapılarını Türklere açmıslardır. Gerek Türk tarihi ve gerekse Islam tarihinin en önemli hadiselerinden biri olan Malazgirt Savası'nın Selçuklular lehine galibiyetle bitmesinin ayrı bir önemi de, üzerinde daha önce Hitit, Frig, Lidya ve Roma gibi devletlerin hüküm sürdügü, buna baglı olarak da heterojen bir kültür mirasına sahip olan ve tarihin her döneminde dogu ile batı arasında bir köprü olusturmus Anadolu toprakları üzerinde yasayan ve Bizans hakimiyeti altındaki gayr-i müslim halkların artık yavas yavas bir Türk-Islam devleti olan Selçukluların kontrolü ve himayesi altına girmesidir. Selçuklu fetihlerinden önce, bölgenin gayr-i müslim halkı agır vergilerden, mezhep ayrılıklarından ve buna baglı olarak resmi idarenin baskısından, toprak aristokrasisinden, kilise kurumunun giderek bozulmasından, savas, isyan ve yıldırma politikalarının birbirini takip etmesinden ve tüm bunların sosyal hayattaki menfi etkilerinden oldukça rahatsızlık duymaktaydılar. Bu açıdan bakıldıgında ilk Islam Devletlerinden bu yana Islam Devletleri himayesi altında yasayan gayr-i müslim halkların huzur içerisinde yasadıklarını bilen Anadolu'nun bu gayr-i müslim halkı, kendi dinlerinden olmasa bile, bu yeni yöneticilerine karsı tepki göstermek bir yana, onlara birer kurtarıcı gözüyle bakmıslar, bu fetihleri kendilerine karsı olmaktan This watermark does not appear in the registered version - http://www.clicktoconvert.com çok Bizans için bir cezalandırma olarak görmüslerdir. Ilk fetihlerin ardından bölgeye göç eden Türklerin de yavas yavas yerlesik hayata geçmesi ile aynı dinin mensubu olmayan bu halklar hosgörü ortamında yüzyıllarca birlikte yasamıslardır. Selçuklular döneminde gayr-i müslimlerle olan iliskilerde Islam Hukukunun genel prensipleri uygulanmıstır. Selçuklu idaresinde yasayan gayr-i müslimler Islam hukukunun kendilerine tanıdıgı haklardan ve serbestilerden yararlanmıslar, bazı hukuki meselelerini de kendi cemaat mahkemeleri yoluyla çözüme kavusturmuslardır. Bununla birlikte Selçuklu idaresine karsı olan görev ve yükümlülüklerini de yerine getirmislerdir. Modern anlamda ?insan hakları, laiklik, demokrasi? gibi kavramların bilinmedigi bir dönemde Selçuklu himayesinde yasayan gayr-i müslimlere tanınan haklar oldukça ileri düzeydedir. Bu tezimizdeki amacımız, Selçuklular dönemindeki gayr-i müslimlerin dini, siyasi, ticari, iktisadi ve sosyal hayatlarını inceleyerek, tarihte, degisik dinlere mensup insanların hosgörü içerisinde bir arada yasamıs olduklarını ortaya koymak; b u insanların birbirlerine olan tahammül ve müsamahalarının belirlenmesi açısından günümüz insanlarının da yararlanabilecegi bilgi, birikim ve tecrübeleri ortaya koymaktır.