Selekte edilmiş ileri kademelerde çerezlil kabak (Cucurbita pepo L.) hatlarının tuz stresine toleranslarının belirlenmesi

Küresel bir problem olan tuzluluk bitkilerde morfolojik yapının yanı sıra, fizyolojik ve biyokimyasal olayları da olumsuz etkileyerek, tarımsal üretimi gün geçtikçe sürdürülemez hale getirmektedir. Tuzluluk ile mücadelede birçok yöntem uygulanabilse de, tuza tolerant anaç veya çeĢit ıslahı bu konuda en etkili strateji olarak tercih edilmektedir. Bu çalıĢma, morfolojik karakterizasyonu yapılmıĢ S4 kademesindeki çerezlik kabak hatları içerisinden seçilen, tohum verimi ve çerezlik olarak kullanılabilme potansiyeli yüksek kabuklu ve kabuksuz 25 adet çerezlik kabak hatlarının tuza tolerans seviyelerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüĢtür. Bitkiler 136 L‟lik saksılarda havalandırmalı durgun su kültürü tekniği kullanılarak, kontrol ve 10 dS/m tuz stresi koĢullarında 28 gün boyunca büyütülmüĢtür. Ġncelenen morfolojik ve fizyolojik parametrelere göre çerezlik kabak hatlarının tuz stresine tolerans seviyeleri belirlenmiĢtir. Bulgular genel olarak değerlendirildiğinde 8 ve 13 nolu hatlar tüm çerezlik kabak hatları içerisinde tuz stresine en hassas hatlar olarak tespit edilmiĢtir. Kabuksuz hatlar içerisinden özellikle 2, 6 ve 18 nolu, kabuklu hatlar içerisinde ise 24 ve 25 nolu hatlar diğerlerine kıyasla tuzlu koĢullara daha fazla tolerans göstermiĢlerdir. Tuz stresi koĢullarında yetiĢtirilen, çerezlik kabak hatlarının biomass ve fizyolojik özelliklerine dayalı hatların sınıflandırılması için temel bileĢen analizi (TBA) uygulanmıĢtır. Analize göre, toplam varyasyonun yaklaĢık %99‟unu iki temel bileĢen (PC 1: %98.56 ve PC 2: %0.91) oluĢturmuĢtur. Ayrıca korelasyon analizi yapılarak incelenen parametreler arasındaki iliĢkinin yönü ve gücü belirlenmiĢtir. Belirlenen tuz stresine toleransı yüksek çerezlik kabak hatları doğrudan tuzluluk problemi yaĢanan bölgelere yetiĢtiricilik için önerilebileceği gibi, çerezlik kabak sektörünün en büyük eksiği olan hibrit çeĢitlerin geliĢtirilmesi amacıyla yapılacak ıslah çalıĢmalarında kullanılmak üzere nitelikli gen havuzlarının oluĢturulmasına da katkı sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Çerezlik kabak, Tuz stresi, Seleksiyon, Tolerant