Şentürk Deveci'nin hayatı, besteleri ve dinî mûsikî'deki yeri

Ülkemizde dinî mûsikî ekseriyetle klasik Türk mûsikîsinden istifade etmiştir. İslamiyet'in kabulüyle birçok dinî muhtevalı şiirler yazılmış ve birçoğu bestelenip icrâ edilmiştir. Bilinen ve bestelenen şiirlerin yanında hâlâ gün yüzüne çıkmayan ve bestelenmeyi bekleyen dinî-tasavvufi muhtevalı pek çok şiirler bulunmaktadır. Bu çalışmamızda Türk din mûsikîsine önemli katkılarda bulunmuş olan Şentürk Deveci'nin hayatı, dinî mûsikîdeki yeri ve bestelemiş olduğu dinî ve lâ-dinî mûsikî besteleri ele alınacaktır. Tezin konusu, güftekâr ve bestekâr olan Şentürk Deveci'nin hayatını ve eserlerini içermektedir. Çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde litaratür taraması, kaynak taraması, saha çalışması, röportaj yöntemleri kullanılmış ve görüşmeler kayda alınarak mümkün olan ölçüde yazı diline aktarılmıştır. Bu aktarımda, Şentürk Deveci'nin hayatı ve mûsikî anlayışının kendi ifadeleriyle aynı olacak biçimde sunulmasına özen gösterilmiştir. Çalışmada ayrıca Şentürk Deveci'nin yakın dostları, çalışma arkadaşları ve öğrencileri ile röportajlar yapılmış ve yazılı hale getirilerek çalışmaya eklenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde Şentürk Deveci'nin dinî mûsikî alanında yapmış olduğu bestelere ve beste analizlerine yer verilmiştir. Dinî mûsikî alanında Şentürk Deveci'nin 16 tane bestesi bulunmaktadır. Bu bestelerden 1 tanesi âyin, 11 tanesi ilâhi, 3 tanesi tevşîh ve 1 tanesi nefes formundadır. Şentürk Deveci, dinî mûsikî bestelerinde acemaşirân, çargâh, hicaz, hisâr-bûselik, hüzzam, nihavend, nikriz, sûz-i dil, şehnâz ve uşşak makamları ile ağır evfer, devr-i hindî, devr-i kebîr, devr-i revân, düyek, evsat, nim sofyan, raks aksağı, sofyan ve yürük semâî usûllerini kullanmıştır. Şentürk Deveci'nin 1â-dinî mûsikî alanında 124 bestesi bulunmaktadır. Bestelerinin 1 tanesi ağır semâî, 13 tanesi beste, 1 tanesi fantezi, 1 tanesi köçekçe, 7 tanesi marş, 16 tanesi peşrev, 5 tanesi saz semâî, 1 tanesi seyr-i nâtık, 4 tanesi nakış ağır semâî, 73 tanesi şarkı, 1 tanesi türkü ve 1 tanesi yürük semâî formundadır. Bu besterlerinde 48 makam ve 30 usûl kullanmıştır. Şentürk Deveci, bestelerinde Türk tarihi ve kültürünün geçmişi ile günümüzü birleştiren motiflere yer vermiştir. Türk mûsikîsi repertuvarına 140 eser kazandırdığı tespit edilmiştir. Çalışmada elde edilen verilerin bu alanda birikime ve bilim hayatına katkı sunması amaçlanmıştır. Anahtar Kelime: Şentürk Deveci, beste, dinî mûsikî, ilâhi, makam, usûl.