Sera ve tarla koşullarında farklı biyoçar ve mikoriza aşılamalarının mısır bitkisinin besin elementi alımına, karbon bağlanmasına ve verimine etkileri

Çalışmanın amacı; sera ve tarla koşullarında biyoçar ve mikoriza uygulamalarının mısır verimi, besin elementi alımı ve karbon (C) bağlanmasına etkilerini araştırmaktır. Çalışma sera ve arazi olmak üzere iki aşamalı olarak Çukurova Üniversitesi Araştırma Çifliğinde yerleşik Menzilat serisi topraklarında gerçekleşmiştir. Sera çalışmasıında 3 farklı biyoçar materyali (BM); turunçgil budama atıklarından (TA), tavuk gübresinden (TG) ve biyogaz üretim tesisi atıklarından (BA) üretilen biyoçarlar %0, %1 ve %2 dozlarında (BD), 3 farklı mikoriza çeşidi (kontrol, doğdal mikoriza (DM) ve Rhizophagus Clarus olarak kurulmuştur. P2105 mısır (Zea mays L.) çeşidi kullanılan denemede etkin biyoçar mataryali, doz aralığı ve etkin mikoriza türleri belirlenmiştir. Saksı denmesinden bitki kök ve kök üstü kuru madde (sırası ile 6.55 g saksı-1 ve 11.30 g saksı-1) besin elementleri konsantrasyonları bakımından en etkin biyoçar olarak TG'in ve %1 ve %2 BD'ları arasında ise istatistaki olarak dikkate değer bir farkın olmaması nedeniyle tarla çalışmaları için TG den üretilen %1 dozunun kullanımına karar verilmiştir. Ç.Ü. Araştırma Alanındaki Menzilat toprak serisinde bölünen parseller deneme desenine göre TG den üretilen biyoçar kontrol (%0) ve %1 dozları ile kontrol, DM ve Rh. Clarus mikorizaları kullanılarak 2021 ve 2022 yıllarında iki yıl süre ile aynı parsellerde mısır ekili olarak yürütlmüştür. Çalışmada mısır bitkisi çıkışı sonrasında her 15 günde bir LICOR-LI 8100 aleti yardımı ile CO2 salınımı ölçümleri yapılmıştır. Hasatta kök, kök üstü ve dane kuru madde verimleri, besin elementi konsantırasyonu ve içerikleri belirlendi. Hassata 0-15 cm ve 15-30 cm derinliklerden rizosfer (R) ve rizosfer olmayan (NR) bölgelerden toprak örneklemesi yapıldı. Ayrıca, bitki besin elementi, karbon ve azot içerikleri analiz edilerek toprak ve bitki bütçeleri hesaplandı. Kök morfolojik özellikleri, mikorizal infeksiyon oranları ve toprak strüktür analizleri yapıldı. Araştırma bulguları I. ve II. yıl denemelerinde biyoçar uygulaması yapılan mısır bitkisi dane verimini ve toplam kuru madde verimini istatistiksel olarak anlamlı şekilde artırmıştır. TG'sinden yapılan biyoçar ve mikoriza (özellikle Rh. Clarus) uygulamaları, birinci ve ikinci yıllarda –B uygulamasında yüksek oranda verim artışı ile mikorizaya bağımlık göstermiştir. Birinci yılda kontrole göre –B uygulamasında DM ve Rh. Clarus sırası ile % 21 ve 33 oranında verim artışı sağlamış, + B uygulamasında ile mikoriza tür uygulamaları ise sırasıyla %42 ve %23 oranında artış sağlamış. İkinci yılda –B uygulamasında dane verimleri DM ve Rh. Clarus sırası ile % 14 ve 35 oranında verim artışı sağlamış, + B uygulamasında ise mikoriza tür uygulamaları ise sırası ile %3 ve 5 oranında artış sağlamıştır. Karbon tutumunda biyoçar + mikoriza kombinasyonu en etkili çözüm olmuş (58.41 ton CO2 ha-1), ayrıca bitki besin alımını (P, Zn) iyileştirmiştir. İlk ve ikinci yıllarda yapılan toplam organik karbon analizlerinde, özellikle DM aşılaması yapılan parsellerde -B uygulamasında ortalama 3.97 ton OC ha-1, +B uygulamasında ise ortalama 4.17 ton OC ha-1 daha fazla OC tutuldu. Mikoriza uygulaması özellikle DM aşılaması her iki yılda daha yüksek verim artışına katkı ve mikorizaya bağımlılık sağlamıştır. Anahtar Kelimeler: Biyoçar, Mikoriza aşılaması, Mısır verim, Bitki kök gelişimi ve Karbon bütçelemesi