Serbestzâde'nin "Şerh-i Celâl tercümesi" adlı eserinin çeviri yazısı ve eserin kozmolojik delil bağlamında tahlili

Tezimizde Serbestzâde Ahmet Hamdî Efendi'nin (1864-1939), İlm-i Kelâm'dan "Akâid-i Adûdiyye" Şerhi Celâl Tercümesi isimli eseri çalışılmıştır. Bu tercümede yer alan 'kozmolojik delil' ile alakalı görüşler, bu delilin klasik ve modern dönemdeki bazı örnekleri ile karşılaştırmalı olarak tahlil edilmiştir. Kozmolojik delilin klasik versiyonlarından imkân ve hudûs, modern dönemden ise kelâm kozmolojik argümanın felsefî versiyonu kullanılmıştır. Klasik dönemde kaleme alınan İlm-i Kelâm'dan "Akâid-i Adûdiyye" Şerhi Celâl Tercümesi'nde kozmolojik delile yönelik yapılan eleştirilerle modern dönemde yapılan eleştiriler arasında paralellik olduğu görülmüş ve eserde bu eleştirilere verilen cevaplar ortaya konulmuştur. İlgili kısımların tahlilinin ardından şu görüşler tespit edilmiştir: Eserde, klasik delillerden hudûs argümanı konusunda felsefecilerin Tanrı'nın âlemi irâde ve kasıtla değil de zorunlu olarak var ettiği, âlemin de zamansal olarak kadîm olduğu iddiaları kabul edilmemiştir. Yine imkân bahsinde muhtar olan Tanrı'nın, âlemi "icâb" ile değil "icâd" ile meydana getirdiği sonucuna varılmıştır. Son olarak modern dönemde ortaya konulan kelâm kozmolojik argümanının felsefî versiyonunda ve bu versiyonun Şerh-i Celâl'deki yansıması olarak gördüğümüz devir ile teselsülün imkânsızlığı yani evrenin bir neden-sonuç ilişkisi halinde sonsuza değin gidemeyeceği konusunda aynı sonuca varıldığı görülmüştür. Neticede bu zincirin sonunda kendi irâde ve ihtiyârıyla karar verip yaratan, varlığı bir başkasına muhtaç olmayan bir Yaratıcı vardır.