Sermaye akımlarının belirleyicileri ve sermaye kontrollerinin sermaye akımlarına etkisinin incelenmesi: Seçilmiş ülkeler üzerine bir araştırma

Sermaye akımları olarak adlandırılan; doğrudan yabancı yatırımlar, portföy yatırımlar, sıcak para hareketleri ve kısa vadeli sermaye hareketleri üzerinde etkili olan dışsal (itici) ve içsel (çeken) faktörler ülke ekonomisindeki sermaye akımlarının yönünü belirler. Sermaye akımları ülke ekonomisinin kalkınmasına, büyümesine, cari işlemler hesabına, dış borçların ödenmesine, işsizliğin azalmasına ve ithal malların ucuzlamasına katkı sağlamaktadır. Yukarda sayılan olumlu etkilerin yanında spekülatif sermaye akımlarının özellikle portföy yatırımlarının ülke ekonomisine katkıları kadar yıkıcı etkileri de bulunmaktadır. Ülkeye çok fazla portföy yatırımları şeklinde sermaye girişi olması ekonomik büyümeye katkı sunmakla birlikte, bu büyüme sürdürülebilir değildir. Buna ek olarak bu tür spekülatif sermaye akımları cari işlemler açığının büyümesine, yerli paranın değerinin düşmesine neden olabilmektedir. Portföy yatırımlarının ani şekilde yön değiştirmesi gelişmekte olan ülke ekonomilerinde finansal krizlerin yaşanmasına neden olmaktadır. Birçok araştırmacı sıklığı ve şiddeti gittikçe artan krizlerin sebebi olarak spekülatif sermaye akımlarını görmektedir. Bu gelişmeler sonucunda ekonomi yönetimleri sermaye akımlarının hızlı bir şekilde yön değiştirmesine ve finansal krizlere karşı önlem olarak sermaye kontrollerini uygulamıştır. Çalışmada seçilmiş 17 ülkenin 1995-2018 yılları arasındaki verilerden yararlanarak sermaye akımlarını etkileyen değişkenler ve sermaye kontrollerinin sermaye akımları üzerindeki etkileri panel regresyon analizi ile incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda sermaye akımları üzerinde; cari işlemler dengesi, kişi başına gelir, yerli kredinin GSYH oranı, maden ve metal ihracatı ve doğal kaynak değişkenlerinin etkili olduğu belirlenmiştir.