Sermaye piyasalarında kurumsal yönetim kavramı ve Türkiye uygulaması

Kurumsal yönetim, 1990'lardan itibaren şirket yönetimi konusunda ençok tartışılan konulardan biri haline gelmiştir. Bu kavram, yöneticilerin verdiğikararlardan çıkarları etkilenebilecek olanların, yöneticileri kontrol ederek,onları hep doğru kararlar almaya sevk etmelerine imkan tanıyan, keyfiliktenuzak, ilkelere ve kurallara dayalı bir yönetim tarzını ifade eder. Kısacasıkurumsal yönetim; bir şirketin yönetim kurulu, hissedarları ve diğer menfaatsahipleri arasındaki bir dizi ilişkiyi kapsamaktadır.Son yıllarda, ABD başta olmak üzere, gelişmiş piyasaların birçoğunda görülen skandallar ve şirket iflasları, sermaye piyasalarındakurumsal yönetim anlayışının gözden geçirilmesi gerekliliğini ortayaçıkarmıştır. Evrensel bazı ilkeler çerçevesinde şekillenen bir yönetim tarzı,sermaye piyasalarında yaşanan güven bunalımının önüne geçilmesinin yoluolarak görülmüştür. Yaşanan küresel rekabetin sonucu olarak, yatırımcılarınhaklarının korunması sürecinde gösterilecek özen ve oluşturulacak ilkeler,sermaye piyasaları için en önemli prestij unsuru haline gelmiş; ülkeler veşirketler kendileri için en doğru kurumsal yönetim biçimini aramayabaşlamışlardır. Uluslararası alanda temel olarak kabul edilen başlıcadüzenlemeler; İngiltere'de Cadbury Komitesi Raporu, OECD KurumsalYönetim İlkeleri, Amerika'da Sarbanes Oxley Yasası ve Avustralya KurumsalYönetim İlkeleri'dir. Her ülkenin sahip olduğu farklı kültür ve değerler, bualanda yapılan düzenlemelerin çeşitliliğini arttırmıştır. Ülkenin içindebulunduğu genel şartlar, sermaye piyasasının gelişmişlik düzeyi ve işletmeuygulamalarına göre şekillenen çalışmalar, geçerli tek bir kurumsal yönetimmodelinin olmadığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte; şeffaflık, hesapverebilirlik, sorumluluk ve adil yönetim kavramları kurumsal yönetimdüzenlemelerinde olmazsa olmaz kavramlar olarak kabul edilmektedir.Dünyada kurumsal yönetim iki ana model çerçevesindealgılanmaktadır. Bunlardan ilki; başta ABD ve İngiltere'de kabul gören ve?hissedar yaklaşımı?(shareholder approach) adıyla da anılan ?Anglo-SaksonModeli?, diğeri ise; başta Almanya ve Fransa olmak üzere Avrupa'nın geneliile Japonya'da kabul edilen ve ?paydaş yaklaşımı? (stakeholder approach)olarak da bilinen ?Kıta Avrupası Modeli?dir. Hissedar temelli bir bakış açısınıbenimseyen ve yönetimin hissedarların çıkar ve amaçlarına hizmet etmesigerektiğini savunan Anglo-Sakson Sisteminde, karlılık, hissedarların enönemli beklentisi olarak kabul edildiği için, yönetimin temel amacı hissebaşına karları artırmaktır. Kabul gören diğer sistem olan "Kıta AvrupasıSistemi" paydaş temelli bir yaklaşım getirir. Bu sistemde, kısa dönemdehissedarların tatminini hedefleyen fırsatçı şirket uygulamalarının aksine, firmaiçin uzun dönemde değer yaratan diğer tüm paydaşların katkısını göz önünealmak gerektiği savunulmaktadır.Günümüzde kurumsal yönetim konusundaki çalışmalar yoğun vebirbirine entegre bir şekilde devam etmektedir. Bu konuda Dünya Bankası,OECD ve bu iki örgütün, özel sektör temsilcilerinin katılımı ile birlikteoluşturduğu Global Kurumsal Yönetim Forumu (Global CorporateGovemance Forum-GCGF) öncü rolü oynamaktadır. Ülkemizde de TÜSİADtarafından bir çalışma yapılmış ve SPK tarafından ?Kurumsal Yönetimİlkeleri? yayınlanmıştır.Bu çalışmada Türkiye'de mevcut hukuki mevzuatın kurumsal yönetimilkeleri açısından yeterliliği değerlendirilmiş; hisse senetleri İMKB'de işlemgören firmaların kurumsal yönetimi ne derece anladıkları ve uygulamaboyutunda nerede oldukları tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamdaSPK'nın kurumsal yönetim anketi ve Boston Consulting Group ile TKYD'ninortak yürüttüğü çalışmalar yorumlanmıştır.