Servis şoförlerinin trafikteki tutum ve davranışları ile psikolojik durumlarının trafik kazaları üzerine etkisinin incelenmesi

Bu araştırma, servis şoförlerinin trafikteki tutum ve davranışları ile davranışlarını etkilediği düşünülen psikolojik durumlarının trafik kazaları üzerine etkisini incelemek amacıyla, Ankara'da bir eğitim hastanesinde görev yapan personeli taşıyan, özel bir şirketin 67 servis şoförü üzerine yapılmış, kesitsel tipte bir araştırmadır. Araştırmanın verilerini toplamak amacıyla, Derogatis ve arkadaşları tarafından geliştirilen SCL?90-R olarak bilinen Ruhsal Belirti Tarama Listesi ve sürücülerin, sosyo-demografik, sağlık, ekonomik özelliklerine, trafikteki tutum ve davranışlarına, trafik kurallarına bakış açılarına, trafik cezası alma durumlarına, trafik kazası yapma sıklıklarına, iş memnuniyetlerine ve en son yaptıkları trafik kazalarının zamanına, nedenine, türüne, oluşan zararın nasıl karşılandığına, yaralanan vücut bölümüne, sürücü kursları haricinde, trafik eğitimi alma durumlarına yönelik 64 sorunun yer aldığı bir anket formu kullanılmıştırYüksekokul/üniversite mezunlarında ve 53+ yaş grubundaki şoförlerde kaza sıklığı yüksek bulunmuş olup, trafik eğitimi alanlarda kaza geçirme sıklığı %66.7' dir. Trafik bilgilerini edinme durumlarında ilk sırayı kendi kendine araştırma (%47.9) alırken, en az sıklıkla medya (%6.0) almaktadır. %61.2' si trafik cezalarının caydırıcı özelliği olduğunu ifade etmiş olup, caydırıcılık nedeni olarak da ehliyete el konulmasını(%43.9) ilk sırada göstermişlerdir. %44.8' i yapılan trafik kontrollerinde, trafik polislerinin en çok evraklarını kontrol ettiğini söylemiştir. Araçlarını hareket ettirmeden önce, sadece %31.4' ü herşeyi kontrol ettiklerini belirtmişlerdir. %4.5' i araçlarına düzenli bakım yaptırmadığını, %25.4 `ü araçlarını arızalanınca bakıma götürdüklerini söylemişlerdir. Araçta mutlaka bulunması gereken en önemli malzeme olarak da, %82.2 sıklıkla yedek lastiği göstermişlerdir. İlkyardım uygulaması yapma konusunda, sadece%12.0'ı kendilerini yeterli görmektedirler. Emniyet kemerini kullanmayanlarda kaza geçirme sıklığı %47.2 olarak saptanmıştır. %49.3' ü emniyet kemeri kullanımının her zaman gerekli olmadığını belirtmekle birlikte, emniyet kemerini her zaman gerekli bulmadığı durum olarak ilk sırada, düşük hızla seyir halini (%51.5) ifade etmişlerdir. Emniyet kemerinin gereksiz olduğunu düşünmelerindeki etken olarak ise; % 39.4' ü ?kaza durumunda çarpma etkisini azaltabilecek güçteyim, direksiyonu ya da kapı kolunu tutarım? cevabını vermişlerdir. %62.7' si kırmızı ışıkta geçmekte olup, kırmızı ışıkta geçenlerde kaza geçirme sıklığı %47.6' dır. %74.6' sı trafikte iken cep telefonuyla konuştuğunu ifade ederken, %60.0' ı cep telefonuyla konuşma esnasında dikkatlerinin dağıldığını belirtmişlerdir. %50.8' i hız sınırını aştığını söylemiştir. Türkiye'deki trafik kazalarının nedeni olarak ilk sırada yorgun ve uykusuz araç kullanmayı (%29.8) göstermişlerdir. Eylül, Ekim ve Aralık aylarında(%13.3' lük sıklıklarla),ve pazartesi günleri en çok trafik kazası yapmışlardır. En son yaptıkları trafik kazasında %50.0' si kendilerinden kaynaklanan bir etken olmadığını söylerken, %13.3' ü yorgunluğun, %10.0' ı uykusuzluğun etken olduğunu söylemişlerdir. 54 kişi şimdiye kadar olan zaman süreci içinde en az 1 kere trafik cezası aldıklarını belirtirken, son 1 yıllık zaman süreci içinde trafik cezası alan şoför sayısının 33 kişi olduğu saptanmıştır. Şimdiye kadar olan zaman süreci içinde trafik cezası alan şoförlerin %7.4' ünün 6 kez, son 1 yılda trafik cezası alanların %6.1' inin 2 kez trafik cezası aldığı saptanmıştır. Şimdiye kadar olan zaman süreci içinde trafik cezası alanlarda, kaza geçirme sıklığı %53.7 iken, son 1 yılda trafik cezası alanlarda %57.6 olarak belirlenmiştir. Son 1 yılda trafik cezası alanlarda kaza geçirme sıklığı % 24.2 olarak saptanmıştır. SCLR?90 Ruhsal Belirti Tarama Listesinde hesaplanan puanlarının düzeylerine göre; %26.9' unun somatizasyon puan düzeylerinin yüksek, %10.4' ünün anksiyete puan düzeylerinin yüksek, %26.9' unun obsesif-kompülsif puan düzeylerinin yüksek, %7.5' inin çok yüksek, %20.9' unun depresyon puan düzeylerinin yüksek, %26.9' unun kişiler arası duyarlık puan düzeylerinin yüksek, %6.0'ının psikotizm puan düzeylerinin yüksek, %17.9' unun paranoid düşünce puan düzeylerinin yüksek, %7.5' inin çok yüksek, %28.3' ünün öfke puan düzeylerinin yüksek, %3.0' ının çok yüksek, %14.9'unun genel semptom indeks puan düzeylerinin yüksek olduğu görülmüştür. Araştırmanın sonunda; yüksek düzeyde sorumluluğu bulunan sürücülerin davranışlarının incelenmesinin trafikte yaşanan sorunların çözümüne ışık tutabileceği, şoförlerin kazaya uğramalarında; insan ve çevresel faktörlerin, eğitim ve denetimin etkili olduğu ortaya koyulmuştur.