Şeyhülislam Yahya Divanı'nda soyut unsurlar

Bu tezin konusu, XVII. yüzyılın en önemli şairlerinden olan Şeyhülislam Yahya Divanı'ndaki soyut kavramlardır. Bu çalışmada hedef soyut unsurların sözlük anlamının dışında metin içerisinde kazandığı yeni anlam genişlemelerini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Böylece Yahya'nın hayâl dünyası daha ayrıntılı incelenmiş, şiir dünyası ve anlayışı hakkında daha fazla bilgi sahibi olunmuştur. Çalışmamızın Giriş kısmında çalışmanın konusu ve önemi, yöntemi, kaynakları ve şairin hayatı ve edebi yönü üzerinde durulmuştur. Giriş kısmının yanı sıra Yahya Divanı okunup bu divandaki soyut kavramlar Tabiat, Kozmik Âlem, Evren, İnsan, Din ve Tasavvuf ve Toplum olmak üzere 4 bölüme ayrılmıştır. Bu 4 bölümdeki soyut unsurlar ve bunların benzetildiği somut unsurlar alfabetik olarak sıraya dizilip beyitler günümüz Türkçesine aktarılıp benzeyen ve benzetilen yönünden incelenmiştir. Aynı soyut-somut unsura sahip beyitlerden en edebî olanı tercih edilip bazen birden fazla beyit de incelemeye konu olmuştur. Yeri geldiğinde edebi sanatlara da yer verilmiştir. Bu 4 bölüm içerisinde en uzun kısmını İnsan, en kısa bölümü de Toplum oluşturuyor. Ayrıca soyut unsurlar benzeyen-benzetilen ve benzetilen şeklinde iki tablo halinde alfabetik olarak gösterildi. Sonuç kısmında ise çalışmanın kısa bir değerlendirilmesi yapılmış, şairin şiirleri ve edebî yönü üzerinde durulmuş, soyut ve somut unsurların nasıl işlendiği hakkında bilgiler verilip rakamsal sonuçlara da yer verilmiştir. Çalışmamız soyut unsurların somut unsurlara benzetilmesi yoluyla sözlüklerde olmayan ve metin içinde kazandıkları farklı mana ve değişimleri tespit etmektedir. Anahtar Kelimeler: Şeyhülislam Yahya, Divan, Soyut-somut unsurlar, benzeyen, benzetilen.