Sigorta işletmelerinde gerçeğe uygun değer yaklaşımının kullanılması ve değerlendirilmesi

Çalışmada, elemanter branşta faaliyette bulunan sigorta işletmelerinde yürütülen muhasebe uygulamalarında, gerçeğe uygun değer yaklaşımının kullanılması ve sonuçlarının raporlanması hususu ele alınarak incelenmiştir. Birinci bölümde; sigorta ve sigorta işletmeleri hakkında temel kavramlar açıklanarak, ülkemizdeki sigorta sektörünün ve sigorta işletmelerinin genel durumu hakkında bilgiler verilmiştir. ikinci bölümde; sigorta muhasebesinin diğer muhasebe branşlarından farklılığı ortaya konularak, sigorta muhasebesi yöntemleri eie alınmıştır. Ayrıca ulusal ve uluslararası muhasebe düzenlemelerinde sigorta muhasebesinin konumu belirtilmiş, Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu'nun (IASB) sigorta sektörüne ilişkin olarak yayınladığı Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarından (IFRS) "IFRS-4 Sigorta Sözleşmeleri" standardı incelenmiştir. Ayrıca kurulun IFRS-4 standardının devamı şeklinde sigorta sözleşmelerinin kayıt, değerleme ve raporlamasına ilişkin yürüttüğü yeni standart çalışması da incelenmiştir. Bu çalışmalara ilişkin olarak gelen yorum mektupları, Avrupa Birliği, sigorta ve sigorta muhasebesine ilişkin faaliyette bulunan kurum ve kuruluşlar (IOSCO, FASB, vb...), büyük sigorta Şirketleri (AXA, Swiss Re, vb...), ve büyük denetim şirketleri (KPMG, Deloitte Touche Tohmatsu, Arthur Andersen, vb...) perspektifinden incelenerek, yapılan eleştiriler ve sunulan görüşler ortaya konulmuştur. Son bölümde; mevcut sigorta muhasebesi uygulamalarının eksiklikleri ortaya konularak yeni uygulamayı gerektiren nedenler açıklanmıştır. Sigorta muhasebesinde yeni bir yaklaşım olarak kullanılacak olan gerçeğe uygun değer yaklaşımı hakkında kısa bilgiler verilerek, bu yaklaşımın sigorta muhasebesi uygulamasındaki kullanım özellikleri belirtilmiş ve uygulama örnekleri yapılmıştır. Son olarak, klasik tahakkuk yöntemi ve gerçeğe uygun değer yaklaşımı genel bir örneğe uygulanarak değerlendirilmiştir. Çalışma neticesinde kısaca şu hususlar tespit edilmiştir; Uluslararası alanda sigorta muhasebesi uygulama ve düzenlemelerinde bir birliktelik bulunmamaktadır. Mevcut uygulanan sigorta muhasebesi yöntemlerindesigorta yükümlülüklerinin değerlemesi yasal düzenleyici otoriteler tarafından belirlenen esaslar dahilinde yapılmaktadır. Ancak bu şekilde yapılan uygulama finansal piyasalardaki mevcut ve muhtemel yatırımcılar ile sigortalanacak olan kesimlerin ihtiyaç duydukları karşılaştırabilir nitelikte, şeffaf ve güvenilir bilgileri sağlayamamaktadır. Primler üzerinden ve geçmiş yıl verilerinden hareketle ayrılmış bulunan sigorta teknik karşılıkları, poliçe altındaki riskleri tam olarak yansıtamamaktadır. Ayrıca sigorta işletmeleri finansal varlıklarını IAS ve IFRS standartlarının belirttiği şekilde gerçeğe uygun değerde raporlamakta iken, sigorta sözleşmelerinden kaynaklanan yükümlülüklerini tarihi verilerle belirlediği itfa bedeli ile raporlamakta, bu husus değerlemede bir farklılığı ortaya çıkarmakta, özkaynakların gerçekçi bir şekilde raporlanmasına imkan vermemektedir. Dolayısıyla sigorta yükümlülüklerinin, poliçe altındaki riskleri yansıtacak şekilde, ilgili finansal varlıklarla tutarlı bir şekilde raporlanmasına olanak sağlayacak yeni bir uygulamaya ihtiyaç duyulmaktadır. Gerçeğe uygun değer yaklaşımı bu ihtiyaca cevap verebilecek niteliktedir. Aktüeryal hesaplamalar neticesinde dönemler itibari ile belirlenen sigorta yükümlülüklerinin gerçeğe uygun değerleri ile raporlanmasına ilişkin olarak yeni bir muhasebe uygulaması gerçekleştirilebilir. Gerçeğe uygun değer yaklaşımının temel taşlarından birisini aktüeryal hesaplamalar oluşturmakta ve bu konuda aktüerlere de büyük görevler düşmektedir.Anahtar Kelimeler: Sigorta, Sigorta Muhasebesi, Gerçeğe Uygun Değer