Siyasi sınırlar-geri kalmışlık etkileşimi: Türkiye-Irak sınırı

Dünya siyasi haritası belirlenirken çizilen sınırlar zamanla birbirleri ile akraba olan toplulukları ayırarak, sınır bölgelerini birer "yoksulluk mekânı" hâline dönüştürmüştür. Çeperde kalan, merkez ile bağların zayıf olduğu ve hükümetlerin zaman zaman kaderine terk ettikleri bu sınır bölgeleri, yoksulluğun-geri kalmışlığın kısır döngüsü içerisinde kalmaktadır. Özellikle dünya genelinde artan savaş, şiddet, istikrarsızlık ve göç ile beraber devletler, sınırları daha az geçirgen alanlar olmuştur. Sınırların duvarlaşmaya başladığı günümüzde, sınırlar güvenliğin en üst seviyede olduğu alanlar hâline dönüşmüştür. Sömürgeci dönemden sonra ortaya çıkan devlet yapılarının şekillendirdiği "siyasi coğrafya" ile "fiziki coğrafya"nın belirlediği jeopolitik hatlar arasındaki uyumsuzluk Ortadoğu jeopolitiğinin en temel çelişkilerinden birisini oluşturmaktadır. Bu uyumsuzluk tıpkı Türkiye-Irak sınır ve sınır bölgesinde olduğu gibi bölge içi geri kalmışlığın, çatışmaların ve anlaşmazlıkların temelini oluşturmaktadır. Her devlet ulusal ekonomisini kurmak ve ekonomik refahın toprakları üzerinde hüküm sürmesi için çabalar. Bu doğrultuda dünya siyasi coğrafya haritası yerel ekonomilerin ve ekonomik siyasetlerin de haritasıdır. Zengin ve yoksul olarak ikiye ayrılan dünya ülkeleri arasındaki eşitsiz gelişme ve haksız zenginleşme gittikçe daha da derinleşmektedir. Zenginin daha zengin, yoksulun daha da yoksullaştığı bir dünya düzeni kurulmaktadır. Özellikle devletlerin sınır ve sınır bölgeleri bu noktada birer yoksulluk merkezleri hâline gelmiştir. Tıpkı bu çalışmanın da araştırma sahasını oluşturan Türkiye-Irak sınırı ve sınır bölgesinde olduğu gibi, sınır bölgeleri yoksulluk mekânları hâline gelmiştir. "Siyasi Sınırlar-Geri Kalmışlık Etkileşimi: Türkiye-Irak Sınrı" adlı bu çalışmada sınıra siyasi coğrafya bakış açısı ile sınır, coğrafya ve geri kalmışlık bağlamında bölgenin sosyo-kültürel ve ekonomik durumu incelenecektir. Üzerinde yaşadığımız bu coğrafyada siyasi sınırların ülkenin çeperinde yaşayan halkın yaşamını siyasal, sosyal ve ekonomik etkilerinin nasıl olduğu ile ilgili yapılan çalışmaların sayısının yetersizliği bu çalışmanın yapılmasında belirleyici olmuştur. Yine Türkiye-Irak sınırı özelinde sınır bölgesinde yaşayan ve akraba olan bu toplulukların ilişki ağlarının nasıl olduğu, siyasal, kültürel ve ekonomik hareketlilikler sınır insanlarının yaşamına etkisi nasıl olduğu cevaplanması gereken sorular olmuştur. Ayrıca sınır insanlarının aşiret bağları tarihsel süreçte sınıra olumlu-olumsuz etkileri, sınır ve sınır bölgesinde ne gibi değişimler olduğu araştırılması gereken konular olmuştur. Sınır ve sınır bölgelerinde artan etkileşim, siyasi coğrafyanın sınırlarının aşılması, sınır çalışmalarında her geçen gün artan yapısal değişimler bu çalışmanın ortaya çıkmasında önemli etken olmuştur. Türkiye'nin istikrarsızlık, çatışma, savaş ve göçlerin yaşandığı Ortadoğuya komşu olması, sınırlarında sorunların yaşanmasına neden olmaktadır. Bu çalışmada Türkiye-Irak sınırı ve sınır bölgesi siyasi coğrafya, sınır ve geri kalmışlık bağlamında ele alınmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda Türkiye-Irak sınırının geri kalmışlığında sahanın doğal ortam etkisi, beşeri ortam, ekonomik coğrafya ve sınır insanı algıları çok boyutlu, çok fonksiyonlu, dinamik sınır olan sınırı "çok boyutlu sınır modeli" tezi üzerine irdelenmiştir. Sınır bölgesinde yaşayan insanların sınırın diğer tarafında yaşayan akrabaları ile etkileşimlerinin sosyo-ekonomik yaşam pratiklerinin nasıl olduğu yapılan arazi çalışmaları, görüşme ve mülakatlar ile ortaya konulmaya çalışılmıştır. Siyasi coğrafya alanında hazırlanan bu çalışma Türkiye ve Irak topraklarını içine alan bir sahayı kapsamaktadır. Bunun için sahadan her iki devletin verileri kullanılarak ve bölgeye arazi çalışmaları yaparak veriler elde edilmiştir. Çalışma, sahanın fiziki ve beşeri coğrafya özellikleri, ekonomik, siyasi, kültürel açıdan detaylı ele alınarak hazırlanmıştır. Bu kapsamda saha araştırmasının yanında araştırmaya yön verecek verilerin temin edilmesi yoluna gidilmiştir.